Сергей Глуховеров: Кыргызстандагы туризмдин негизги артыкчылыгы – көчмөн маданият жана жаратылыш

Кыргызстандын көчмөн маданияты жана кайталангыс жаратылыш туризмди өнүктүрүүдөгү негизги артыкчылыктары болуп саналат. Тоолуу ландшафттардын, салттуу жашоо образынын жана чыныгы маданий тажрыйбанын айкалышы мегаполистерден жана массалык багыттардан алыс эс алууну издеген чет элдик саякатчыларды барган сайын көбүрөөк кызыктырууда. Өлкө бул потенциалды кантип пайдаланып жана туризмдин кандай форматтары популярдуулукка ээ болуп жатканы тууралуу КАТОнун башкармалыгынын мүчөсү, туроператор Сергей Глуховеров айтып берди.

– Сергей, Кыргызстанда салттуу эмес туризм, мисалы, велнес-туризм, санариптик детокс, ретриттер жана башкалар кандай өнүгүп жатат? 

– Кыргызстанда бул багыттар бүгүнкү күндө чындап эле активдүү өнүгүп, барган сайын популярдуу болуп баратат. Аны кыргызстандыктар да, чет элдик туристтер да кызыгуу менен кабыл алууда. Адамдар жөн эле эс алуу үчүн эмес, комплекстүү тажрыйба алуу үчүн келишет: ысык булактарга түшүү, ден соолукту чыңдоо же жашартуу процедураларынан өтүү, күч-кубатты калыбына келтирүү. 

Кыргызстандагы мындай саякаттар бир нече артыкчылыктарды айкалыштырары менен маанилүү болуп турат. Бир жагынан – бул ден соолукка кам көрүү жана эс алуу, экинчи жагынан – уникалдуу жаратылышты, тоолуу пейзаждарды көрүү, көчмөн маданияты менен таанышуу жана улуттук тамактардан даам татуу мүмкүнчүлүгү. Натыйжада жөн гана ден соолукту чыңдоо эмес, жаркын таасирлерге ээ толук кандуу саякат болуп чыгат. Ошондуктан биз бул багыттын келечеги кең деп эсептейбиз жана ал активдүү өнүгөт.

Санариптик детокс жана ретриттерге келсек, бул негизинен эбактан бери эле бар эс алуу формаларынын жаңы аталыштары. Кыргызстанда мурда деле адамдар тоого, алыскы райондорго жалгыз болуу, ызы-чуудан эс алуу үчүн кетишчү. Азыр муну "ретриттер" же "digital detox" деп аташат, бирок мааниси ошол эле – тынчтык, жаратылыш, жалгыз болуу. 

Кыргызстан бул жагынан уникалдуу, анткени бул жерде цивилизациядан алыс, жапайы жана кол тийбеген жаратылышта болуп, бүгүнкү күндө чоң шаарлардын тургундары издеген эс алууга айланат.

– Сиздин оюңузча, бул багытты өнүктүрүүдө өлкөдө кандай мүмкүнчүлүктөр бар? 

– Мүмкүнчүлүктөр абдан жогору. Бүгүнкү күндүн адамдары калк жыш жайгашкан шаарлардан, тынымсыз ызы-чуудан, маалыматтык ашыкча жүктөмдөн чарчады. Барган сайын көп адамдар ызы-чуудан убактылуу болсо да алыс болуп, калыбына келүүгө, тынчтыкта жана жаратылышта убакыт өткөрүүгө мүмкүнчүлүк издеп жатышат. Ошондуктан мындай багыттар популярдуулукка ээ болот. Кыргызстан бул жагынан абдан ыңгайлуу абалда, анткени бизде эң негизгиси бар – кол тийбеген жаратылыш жана цивилизациядан чындап эс ала турган аймактар.

– Мындай эс алуу үчүн өлкөнүн кайсы аймактары эң көп суроо-талапка ээ? 

– Эгер практика жөнүндө айтсак, азыр эле суроо-талапка ээ болгон конкреттүү багыттар бар. Мисалы, Соң-Көл көлү – эң популярдуу жерлердин бири. Ал жакта шаардык түшүнүктөгү өнүккөн инфраструктура дээрлик жок, тыгыз курулуш жок, дал ушул нерсе адамдарды өзүнө тартат. Тынчтыкта, жаратылыштын коюнунда, боз үйдө жашашат. 

Ошондой эле Ысык-Көлдүн түштүк жээги да талапка ээ. Чолпон-Ата же Бостериден айырмаланып, азыр ал жакта туристтер абдан көп, түштүк жээги тынчыраак жана адам анчалык көп эмес. 

Чычкан капчыгайын дагы өзүнчө белгилеп кетүүгө болот – бул багыт да барган сайын популярдуу болуп баратат. 

Жалпысынан алганда, массалык туризмден жана адамдардын көп топтолушунан алыс жайгашкан бардык жерлерге суроо-талап бар. Ызы-чуудан жана урбанизациядан канчалык алыс болсо, кызыгуу ошончолук жогору болот.

– Мындай форматтарды көбүнчө кимдер тандайт – чет элдиктерби же ички туристтерби? Негизги агым кайсы өлкөлөрдөн? 

– Бүгүнкү күндө негизги үлүштү чет элдик туристтер түзөт. Мунун себеби жөнөкөй: адамдар ар дайым өздөрүндө жок нерсеге умтулушат. Европанын, АКШнын жана башка өнүккөн өлкөлөрдүн мегаполистеринин тургундары урбанизациядан, тыгыз курулуштан, чоң шаарлардын ыргагынан чарчашкан. Алар тоолорду, жапайы жаратылышты көрүүнү, кеңдикти сезүүнү каалашат.

А кыргызстандыктардын абалы бир аз башкача. Көбү, тескерисинче, ири шаарларга – Европага, АКШга барууну көздөшөт, Нью-Йоркто болуп, асман тиреген имараттарды, метрону, чоң концерттерди, стадиондорду көрүүнү кыялданышат. 

Бирок жергиликтүү тургундар арасында да мындай эс алууга болгон кызыгуу бара-бара өсүүдө. Алардын артыкчылыгы – туркомпаниялардын жардамысыз эле каалаган капчыгайга же жаратылыш зонасына барып, өздөрүнө эс алуу уюштура алышат.

– Сиздин оюңузча, Кыргызстан туризмди өнүктүрүүдө эмнеге басым жасашы керек? 

– Кыргызстан тоолорго эле эмес, жаратылыш менен маданияттын уникалдуу айкалышына басым жасашы зарыл. Анткени тоолор башка өлкөлөрдө да бар, мисалы, Швейцарияда же Австрияда. Ал эми тоолордун, көчмөн маданияттын, боз үйлөрдүн, бүркүтчүлөрдүн, тайгандардын, салттуу жашоо образынын айкалышы – бул биздин уникалдуулугубуз. Бул чет элдик туристтердин кызыгуусун жаратат. 

Эгерде өлкөнү жарнамалоодо жаратылыш ресурстарын маданий компонент менен – көчмөн турмуш, улуттук ашкана, каада-салттар менен айкалыштырсак, анда бул алда канча күчтүү жана жагымдуу образды жаратат. Туристтерге жөн гана пейзаждарды көрүү эмес, тажрыйба алуу, өлкөнүн атмосферасын сезүү маанилүү. Менин оюмча, дал ушундай комплекстүү мамиле Кыргызстанды эл аралык туристтик рынокто жылдыруунун негизи болушу керек.