Бүгүн ЖМКда

Иран эли согуш талаасында, Ормуз кысыгында жана Вашингтондун өзүндө саясий сахнада АКШнын президенти Дональд Трампты стратегиялык жеңилүүгө учуратып, Америка администрациясын жеңди.

Бул тууралуу Ирандын улуттук коопсуздугунун башкы кеңешинин катчысы Мохсен Резаи билдирди.

Саясатчынын айтымында, америкалык лидер баштаган аскердик кампания Кошмо Штаттардын өкмөтүнө жана жарандарына өтө кымбатка туруп, оор кесепеттерге алып келди.

Тегерандын билдирүүлөрү 3-ноябрда АКШ Конгрессине болгон орто мөөнөттүү шайлоонун жыйынтыгында жасалды, анда Республикалык партия жеңилип, эки палатанын тең көзөмөлүн демократтарга өткөрүп берген.

Жаңы Конгресс 2027-жылдын 3-январында кызматка киришет.

Демократиялык партия буга чейин Трампка импичмент жарыялоо тууралуу айткан. Ал эми Ак үй Демократиялык мыйзам долбоорлорун макулдашууга мажбурлоо үчүн вето коём деп коркутууда.

Француз лидери Эммануэль Макрон европалык саясат чыгармачыл энергиясынан ажырап калганын жарыялады.

Бул тууралуу ал журналист Франсуаз Дегоа менен болгон жазышууда айткан.

Француз президенти кесиптештери менен баарлашканды сагынганын белгилеп, Германиянын мурдагы канцлери Ангела Меркелдин жана Италиянын мурдагы премьер-министри Марио Драгинин орду билинип жатканын кошумчалаган.

Айтымында, саясат аймактагы окуялардын "жүгүн" оордотот. Бирок ага карабай маанайын сактоого аракет кылып жатат.

"Тажадым. Баары кайгылуу жана чыгармачылык энергия жок. Марио Драгини жана Ангела Меркелди абдан сагындым", – деп мойнуна алган Макрон.

АКШнын вице-президенти Ж.Д.Вэнс 2028-жылдагы президенттик шайлоонун алдында АКШ лидери Дональд Трамптын тышкы саясатына нааразы болгон тарапкерлеринин колдоосун алууга умтулууда.

Шаршемби күнү эртең менен Вэнс Республикалык партиянын Конгресске орто мөөнөттүү шайлоодо утулуп калышынын себеби катары Иран менен болгон согушту атаган. Вице-президент муну менен анын тышкы саясат жана АКШнын Израил менен мамилеси боюнча көз карашы Трамптыкынан айырмаланып турганын көрсөттү.

Постто Вэнс ошондой эле сурамжылоолорго ылайык, республикачыларга элдин колдоосун калыбына келтирүүгө жардам бере турган төрт пунктту санап өттү: Иран менен согушту токтотуу, жашоонун баасын төмөндөтүүгө жана инфляция менен күрөшүүгө көңүл буруу, “Биринчи кезекте Америка” принцибин сактоо жана жөөт мамлекети менен мамилени кайра карап чыгуу.

Голландиянын Эркиндик партиясынын лидери Гирт Вилдерс премьер-министр Роб Жеттендин иммиграция саясатын кескин сынга алды. Вилдерс премьер-министрди ачык чек ара саясатын жүргүзүп жатат деп айыптап, падышалыкты “жарым араб өлкөсүнө” айлантып жатат деп ырастады.

Бул тууралуу Вилдерс X социалдык медиа сайтында жазды.

Ал ошондой эле мамлекеттик каражаттардын чет өлкөлөргө бөлүнүшүн сынга алып, азыркы министрлер кабинетин отставкага кетирүү ниетин билдирди.

Голландиянын иммиграция системасы катуу чыңалуу алдында турат. Өкмөт башпаанек издегендерди кабыл алуу борборлору катуу түйшүктө иштеп жатканын жана көптөгөн аймактарда керебеттер жетишсиз болуп жатканын моюнга алат.

2026-жылдын жазында, Тер-Апелдеги эң ири качкындарды кабыл алуу борбору бир убакта 2 миң 300дөн ашуун адамды жайгаштырган, сыйымдуулугу болсо 2000 киши. Өлкө боюнча миңдеген орундар жетишсиз.

Элдин толуп кетишинин себептеринин бири – буга чейин расмий статуска ээ болгон качкындар үчүн турак жайдын жоктугу. Турак-жай кризисине байланыштуу аларды кабыл алуу пункттарынан кадимки турак-жайга которуу кечиктирилип жатат.

Акыркы мезгилде Иран жарандары жана Иран басма сөзү тарабынан Азербайжан мамлекетине, анын элине жана жетекчилигине багытталган негизсиз, катаал айыптоолордун, кемсинткен сөздөрдүн жана мыйзамсыз чакырыктардын саны көбөйдү.

Ар кандай деңгээлдеги диний ишмерлер, парламент мүчөлөрү, эксперттер жана жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү Азербайжандын эгемендигине жана коопсуздугуна, өлкө ичиндеги мамлекет менен диндин ортосундагы калыптанган мамилелерге, мамлекеттик башкаруу системасына жана башка чөйрөлөргө каршы пикирлерин билдиришүүдө: алар диний радикализмди жайылтып, диний жек көрүүчүлүктү жана кастыкты козутууга аракет кылууда, ошондой эле бийликти күч менен кулатууга чакырыктарды жасашууда.

Мындан улам 14 ирандык Азербейжанда нон грата персонасы болуп белгиленди. Аларга өлкөнүн аймагына кирүүгө тыюу салынат.

Нон грата персонасы болгондордун атасында саясий аналитиктер, университеттин мурдагы башчысы, депутаттар, гезиттердин башкы редакторлору, профессор, актер жана башка аткаминерлер бар.

Евразия коопсуздугу боюнча 4-Минск эл аралык конференциясынын алкагында, Беларусь президенти Александр Лукашенко Израилдин өкүлдөрү менен сүйлөшүп жатып, АКШ президенти Дональд Трампты колдой турганын жана ага болгон колдоосун ачык билдирүүдөн коркпой турганын айтты.

«Анткени, мен – "трампистмин". Шайлоо учурунда мен аны ачык эле колдогом», – деп белгиледи Лукашенко.

Ал эгер АКШ президенти БУУну жетектеп калса, уюмга жаңы дем берип, көптөгөн тынчтык демилгелерин сунуштай аларын кошумчалады.

«Бириккен Улуттар Уюмун дал ошол башкарышы керек. Ал ал жердеги "сазды" заматта чайкап, биз үчүн көптөгөн демилгелерди сунуштамак», – деп баса белгиледи Лукашенко.

Ошол эле жыйында Беларусь президенти Трамп «Европа энекени» өзөктүк согуштан сактап калып жатканын билдирди.

Израил АКШ жана Перс булуңундагы өлкөлөр менен Ирандын өз душмандарына каршы химиялык курал колдонуу боюнча мүмкүн болгон даярдыктары тууралуу чалгындоо маалыматтарын бөлүштү.

Муну айрымдар тынчсыздануу менен кабыл алса, кээ бирлер мындай маалыматтын чындыгына күмөн санашууда. Алтурмак Израиль бул маалыматты АКШ президенти Дональд Трампты Иранга каршы масштабдуу аскердик аракетке барууга макул кылуу үчүн атайылап таратып жатат деп айткандар бар.

Израилдин чалгындоо кызматынын маалыматына караганда, Иран химиялык куралды ракеталарга орнотуу же аны башка өлкөлөргө жашыруун ташуу технологияларын иштеп чыгууну тездетти. Ошол эле учурда, АКШнын расмий өкүлдөрү Тегерандын мындай куралды канчалык тез арада колдонууга даярдай ала тургандыгы боюнча ар түрдүү пикирлерди айтышууда.

А Иран химиялык куралга ээ экенин четке кагып, мындай айыптоолорду Израил тарабынан жүргүзүлүп жаткан психологиялык согуш катары мүнөздөйт.

Америкалык ырчы жана актриса Пэрис Жексон атасы Майкл Жексондун мурасынан 600 миллион доллар талап кылды.

Ал маркум ырчынын мурасын тескөөчү Жон Бранканы балдарга мурасын алууга тоскоолдук кылып жатат деп айыптады. 28 жаштагы Жексондун айтымында, «Поп падышасы» каза болгондон берки 17 жыл ичинде бул каражаттардын балдардын ишеним эсептерине (трасттык эсептерине) которулбай калышына эч кандай мыйзамдуу негиз жок.

Кызынын айтымында, ырчынын мурасы миллиарддаган доллар киреше алып келет, бирок ал каражаттардын эч бир бөлүгү ага жана анын бир туугандарына – 29 жаштагы Принс менен 24 жаштагы Бигиге – арналган ишеним фондуна түшпөй жатат. Жексон кошумчалагандай, ырчынын балдарынын качан жана канча өлчөмдө акча алаарын дал ушул Бранка көзөмөлдөйт.

Адвокат жана "The Michael Jackson Company" компаниясынын төрагасы Жон Бранканы ырчы алгач 1985-жылы ишке алган. Ал 2006-жылы Жексондун командасынан кетип, 2009-жылы – ырчы каза болордон сегиз күн мурун – кайра кайтып келген.

Майклдын керээзинде анын балдары трасттык фонддогу өздөрүнө тиешелүү үлүштөрдөн түшкөн кирешени 21 жашка толгондон баштап ала башташы керек экени көрсөтүлгөн. Бирок, Пэрис Жексондун айтымында, мындай нерсе эч качан болгон эмес.

Кытай адамдарды Айга жөнөтүү боюнча дымактуу миссиясынын чоо-жайын ачыктады.

Кытай 2030-жылга чейин өзүнүн алгачкы астронавттарын Айга кондурууну көздөөдө.

Бул тууралуу Айды изилдөө программасынын башкы конструктору Ван Сян Бээжинде өткөн Адам башкарган космостук программа боюнча 7-симпозиумда билдирди.

Ван Сяндын айтымында, миссия "эки учуруу, бир конуу" схемасы боюнча ишке ашырылат. "Чанчжэн-10" үлгүсүндөгү эки ракета-алып жүрүүчү "Ланьюэ" айга конуучу модулун жана экипажы бар "Мэнчжоу" космос кемесин Айдын орбитасына жеткирет. Ал жерден эки аппарат бири-бирине туташып, космонавттар конуучу модулга өтүшөт.

Экипаж үч кишиден турат, бирок алардын экөөсү гана бетине түшөт. Алар илимий изилдөөлөрдү жүргүзүп, андан соң Жерге кайтуу үчүн космостук кемеге кайтып келишет.

Экипаждын конуусуна чейин, Кытай Эл Республикасы Айдын орбитасында технологияларды сыноо боюнча экипажсыз үч ирет учурууну ишке ашырат. Бардык учуруулар Хайнань аралындагы Вэньчан космодромунан жүргүзүлөт.

Ван Сян өлкөнүн зарыл техникалык мүмкүнчүлүктөрү бар экенин белгилеп, Айды мындан ары изилдөөдө алгач билим жана тажрыйба топтоп, андан кийин гана ресурстарды пайдаланууга өтүү принцибине таянуу керектигин айтты.

АКШ президенти Дональд Трамп, эгер мыйзамдык эрежелер жол берсе, дагы бир мөөнөткө талапкерлигин койгусу келерин билдирди.

«Мен дагы бир жолу шайлоого катышкым келет, бирок жоболор өтө катаал», – деди ал.

Ал муну менен АКШ Конституциясына киргизилген АКШ президентинин кызмат мөөнөтүн эки мөөнөт менен чектеген 22-түзөтүү тууралуу айтты.

Ак үйдүн башчысы ошондой эле АКШ президенти катары анын кызмат мөөнөтүнүн аякташына дагы эки жыл бар экенин белгиледи.

«Бул – узак убакыт, бул аралыкта көп нерсени жасап жетишүүгө болот», – деп кошумчалады америкалык лидер.

Мыйзамга ылайык, Трамптын президенттик экинчи мөөнөтү 2029-жылдын январь айында аяктайт. 1951-жылы кабыл алынган АКШ Конституциясына 22-түзөтүү президенттин кызмат өтөө мөөнөтүн эки мөөнөт менен чектейт. Ошентсе да, учурдагы америкалык лидер үчүнчү мөөнөткө кайра шайлануу мүмкүнчүлүгүн караштырышы ыктымалдыгын бир нече жолу кыйыткан.

Италия өкмөтү парламентке 2027–2029-жылдарга карата бюджет долбоорун сунуштады, анда салык резиденттигин өзгөрткөн бай жарандарга 26% өлчөмүндө салык киргизүү каралган.

Сунушка ылайык, Италияда жашаган мезгил ичинде алынган капиталдык кирешелерге жана башка финансылык кирешелерге 26% өлчөмүндө салык салынат. Бул чара финансылык активдери 800 000 евродон ашкан жеке жактарга, өнөктөштүктөргө жана коммерциялык эмес уюмдарга тиешелүү болот. Мындан тышкары, бул жактар же жеке адамдар акыркы он жылдын кеминде алты жылында Италиянын салык резиденти болгон болушу шарт.

Басылма белгилегендей, бул демилге активдердин ээлери аларды сатардан мурун салык резиденттигин өзгөрткөн учурларда, Италияда табылган кирешеден салык төлөөдөн качуунун алдын алууну көздөйт.

Буга чейин Европа Биримдиги ири корпорацияларга салык киргизүү маселесин карап жатканы, ал эми бул кадам негизинен ири америкалык технологиялык компанияларга таасирин тийгизери кабарланган эле.

Үйрөтүлбөгөн иттер дагы талма менен ооруган адамдарды сезе алышат. Мындай тыянакка Милан университетинин окумуштуулары келишкен.

Экспериментке ар башка породадагы 30 ит катышкан. Окумуштуулар аларга талма менен ооруган алты жаштагы кыздын тердегенден кийинки жытын жыттатышкан. Материалды талма кармаган учурда жана андан кийин 6 саатта чогултушкан. Иттер бейтап менен бет келишкен эмес.

Ар бир итке үч үлгүнү тең жыттап көрүү мүмкүнчүлүгү берилген. Жыйынтыгында 14 ит биринчи кезекте талма кармаган учурдагы жытка көңүл бурушкан.

Мындан тышкары, иттер үлгүлөрдүн жанында эч кандай коркуу же тынчсыздануу белгилерин көрсөтүшкөн жок. Изилдөөчүлөрдүн болжолунда, адамдын тердөөсү талма учурунда өзгөрөт, жаныбарлар болсо өзгөчө курч жыт сезүү жөндөмдүүлүгүнүн жардамы менен мындай өзгөрүүлөрдү байкай алышат.

Жаңы изилдөөнүн бир кемчилиги бар: бардык үлгүлөр бир гана бейтаптан алынган. Ошондуктан, иттер ар кандай адамдардагы оору кармап калууга мүнөздүү жытты тааный алабы же жокпу, азырынча белгисиз.

Кытай Коммунисттик партиясынын (ККП) Борбордук комитетинин жыйынында мурдагы 33 жогорку даражалуу аткаминер партиядан чыгарылды.

Маалыматтарга караганда, пленум 26-октябрдан 29-октябрга чейин өткөн. Журналисттердин айтымында, курамдан чыгарылгандардын арасында мурдагы өнөр жай министри Цзинь Чжуанлун, Саясий бюронун мурдагы мүчөлөрү Ма Синжуй менен Чжан Юся жана мурдагы дипломат Лю Цзяньчао бар.

2022-жылдагы жыйында 376 мүчө дайындалган болсо, бул жолку пленумга алардын 279у гана катышканы белгиленүүдө.

Партиядан чыгаруулардын себеби – "тазалоо" экени айтылууда.

Плутондун орбитасынан тышкары жерден муздуу объект табылды: ал Күн системасындагы жаңы эргежээл планета болуп чыгышы мүмкүн.

Алдын ала эсептөөлөр боюнча, анын диаметри 600дөн 1500 чакырымга чейин жетет, ал эми Күндөн болгон аралыгы Жер менен Күндүн ортосундагы аралыктан болжол менен 46 эсе чоң. Орточо эсеп менен алганда, Плутон Күндөн Жерге караганда 40 эсе алысыраак жайгашкан.

Бул ачылыш Чилидеги Серро-Пачон тоосунда жайгашкан Вера Рубин атындагы обсерваториясындагы телескоп аркылуу жасалган. Аталган объектти алгач Гарвард-Смитсониан астрофизика борборунун астрофизиги Мэтт Холман байкап калган.

Изилдөөчүлөрдүн айтымында, 2026 ED138 Күн системасындагы эң ири карлик планеталардын бири болушу мүмкүн. Бирок анын макамын ырастоо үчүн кошумча байкоолор талап кылынат. Тактап айтканда, окумуштуулар бул асман телосунун өлчөмүн жана курамын кыйла так аныктап чыгышы керек.

Европа комиссиясы Балтика өлкөлөрүнүн учкучсуз учуучу аппараттарга каршы коргонуу системасын түзүүнү каржылоо үчүн 500 миллион евро бөлүп берүү өтүнүчүн четке кагып, анын ордуна насыя алууну сунуштады.

Сентябрь айында Литванын улуттук коргоо министри Робертас Каунас, Эстониянын коргоо министри Мартин Херем жана Латвиянын коргоо министри Райвис Мелнис Европа комиссиясына дрондорго каршы коргонуу системасын иштеп чыгуу үчүн каражат сурап кат жөнөтүшкөн. Балтика өлкөлөрү Европа комиссиясы 2026-жылдын аягына чейин аймактык деңгээлде учкучсуз учуучу аппараттарга каршы коргонууну каржылоону жактырат деп үмүттөнүшүүдө. Бул демилге дрондорду аныктоо технологияларын, жасалма интеллектти жана каршы аракеттенүү каражаттарын бирдиктүү абадан коргонуу системасына бириктирүүнү көздөйт.

Европанын коргонуу жана космос иштери боюнча комиссары Андрюс Кубилиус билдиргендей, Европа комиссиясы Латвия, Литва жана Эстониянын учкучсуз учуучу аппараттарга каршы коргонуу системасын иштеп чыгуу үчүн 500 миллион евро өлчөмүндө кошумча каржылоо сураган өтүнүчүн четке какты, мунун ордуна ал аталган өлкөлөргө SAFE фондуна кайрылууну сунуштады.

SAFE (Европа үчүн коопсуздук аракеттери) программасы – Европа Биримдигинин ушул жылдын май айында ишке киргизилген чукул каржылык инструменти. Бул инструмент аскердик техниканы биргелешип сатып алууну колдоо жана Европа Биримдигинин коргонуу-өнөр жай базасын чыңдоо максатында, 150 миллиард еврого чейинки узак мөөнөттүү, төмөн пайыздуу насыяларды берүүнү караштырат.

Израил эгер Тегеранга каршы аскердик өнөктүгүн кайра жандандыра турган болсо, Ирандагы буга чейин бутага алынбаган энергетикалык объектилерге сокку урууга уруксат берүүсүн сурап, Вашингтонго кайрылды.

Израил АКШ администрациясынын башчысы Дональд Трамптан, Вашингтон азырынча уруксат бере элек буталарга – тагыраак айтканда, энергетикалык инфраструктурага – сокку урууга макулдук алууну үмүттөнүүдө.

28-октябрда Огайо штатындагы Республикалык партиянын тарапташтары алдында АКШ президенти Дональд Трамп Иран менен болгон согушту «абдан тез» арада аяктоо ниети бар экенин билдирген.

Нью-Йоркто болжол менен 67 миллион жыл мурда жашаган динозаврдын сөөгү аукциондо сатылды. Бул тираннозавр рекстин кичинекей түрүнүн тууганы болуп саналган нанотираннус.

Аукционго коюлган сөөктүн аты бар. Сөөктү тапкан адамдын урматына ага "Джоди" деген ысым берилген.

"Джоди" Sotheby's эл аралык аукционунда 47,3 миллион долларга сатылды.

Аукцион үйү аны 6-9 миллион долларга сатууну болжолдогон. Ал эми соодалашуу 12 мүнөткө созулган. Сатып алуучу анонимдүүлүгүн сактап калууну туура көргөн.

Румыниянын премьер-министри Лука Никулеску Румыния менен Молдованын биригүүсү эки өлкөнүн жарандарынын эркинен көз каранды экенин жарыялады.

Бул тууралуу ал Кишиневде иш сапарында жүргөндө билдирген.

"Азырынча биз Румыния менен Молдова Республикасын – ошондой эле Молдова Республикасын Европа Биримдигине – ортодогу көпүрөлөрдү куруу жана байланыштарды чыңдоо аркылуу жакындатууну каалайбыз. Ал эми бул суроонун жообун эки өлкөнүн жарандары өздөрү берет", – деди ал.

Бул сөздөр эки өлкөнүн биригүүсү Молдованын Европа Биримдигине кошулуусу үчүн "В планы" (экинчи вариант) катары кызмат кылабы деген журналисттин суроосуна жооп катары айтылды.

Ушул жылдын январь айында Молдованын президенти Майя Санду британиялык журналисттерге референдум өткөрүлгөн учурда Румыния менен биригүү үчүн добуш берерин айткан. Мындан тышкары, өткөн жылы Германиянын басма сөзүнө берген маегинде Румыниянын президенти Никушор Дан жеке өзү биригүүнү каалай турганын, бирок Молдова жарандары мамлекетинин азыркы түзүлүшүн колдоону улантып жаткан чакта, Румыния эч кандай кадам жасабай турганын билдирген.

Молдовалык компания жүргүзгөн сурамжылоого ылайык, эки өлкөнүн биригүүсүнө Молдованын 41 пайыз, ал эми Румыниянын 72 пайыз эли макул.

2026-жылдын башында Азербейжанда 611 000 аял жана 448 000 эркек жаш курагы боюнча пенсия алышат. Ошентип, эркектерге караганда пенсионер аялдар 123 миңге көп болуп чыкты.

Расмий статистика боюнча, өлкөдөгү жалпы пенсионерлердин саны 1 миллион 99 миң адам. Анын 55,6 пайызы аялдар, 44,4 пайызы эркектер.

2025-жылдын башына салыштырмалуу аял-пенсионерлер 639 миңден 611 миңге азайган. Бул 28 миң адамга же 4,4 пайызга азаюуну билдирет.

Эркек-пенсионерлердин саны тескерисинче, көбөйдү. Мурда 459 миң болсо, азыр – 488 миң. Ошентип, бир жыл ичинде алар 29 миңге же 6,3 пайызга көбөйгөн.

Жыйынтыгында, пенсия алган аялдар менен эркектердин ортосундагы айырма 2025-жылдын башындагы 180 миңден 2026-жылдын башында 123 миңге азайган. Бир жылда айырма 57 миң адамга же 31,7 пайызга туура келген.

Грузиянын парламенти өлкөдө кумар оюндары боюнча ири эл аралык турнирлерди өткөрүүгө жол берген мыйзам долбоорун кабыл алды.

Мыйзам долбоорун 73 депутат колдоду, беш депутат каршы болду.

Жаңы мыйзам долбооруна ылайык, казинолордун ээлери уюштурган жана 80 пайыз катышуучулары чет өлкөлүктөр болгон оюндар кумар оюндарынын эл аралык турнири деп аталат. Эгер сыйлык фонду 1,1 миллион доллардан ашса, анда уюштуруучулар салык төлөөгө туура келет.

Ири эл аралык турнирди өткөрүүгө берилген уруксаттын шарттарын бузган адам 50 000 лари (19 000 АКШ долларынан ашык) өлчөмүндө айыпка жыгылат, ал эми мындай иш-чараны уруксаты жок уюштурган адамга 150 000 лари (болжол менен 60 000 АКШ доллары) өлчөмүндө айып салынат.

Грузия парламентинин Экономикалык саясат комитетинин төрагасы Шота Берекашвилинин айтымында, эл аралык кумар оюндары боюнча турнирлерди өткөрүү туристтер агымын көбөйтүүгө жана өлкө үчүн кошумча экономикалык пайда алып келүүгө өбөлгө түзөт. Мыйзам долбоору тездетилген тартипте каралды.