Вадим Хусаинов: Ошто офицерликтен баштап эл аралык сулуулар сынагынын президенттигине чейин
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык Ысык-Көл форумунун вице-президенти Ассоль Молдокматованын автордук рубрикасы
Вадим Бариевич Хусаиновдун тагдыры чоң тасманын сценарийине окшош. Ош шаарында төрөлгөн, чек арачы офицер, согуштун ардагери, аскер илимдеринин кандидаты, ишкер, андан кийин беш эл аралык сулуулук сынагынын президенти болуп, Пьер Карден, Вячеслав Зайцев жана дүйнөнүн көптөгөн көрүнүктүү инсандары менен кызматташкан.
Таасирдүү өмүр баянынын артында абийир, ишеним, жоопкерчилик, тагдыр жана кызматтар, наамдар, акчалар жоголгондо бизде эмне калары жөнүндө көп ойлонгон адам турат.
Бүгүн менин маектешим – беш эл аралык сулуулук сынагынын президенти, аскер илимдеринин кандидаты, согуш ардагери, коомдук ишмер Вадим Бариевич Хусаинов.
Бизди жыйырма жылдан ашык узак достук байланыштырып турат. Ушул жылдар аралыгында мен Вадим Бариевичти ар кандай турмуштук кырдаалдарда көрдүм: ири эл аралык долбоорлорду ишке ашыруу учурунда, достор, үй-бүлө, бир пикирдеги адамдар чөйрөсүндө. Анын адамдарга урмат-сый менен мамиле кылышы, достукту баалай билиши, өз принциптерине бекем турушу жана кызматтардан, статустан, турмуштук жагдайлардан көз карандысыз адам бойдон калышы дайыма суктандырат.
– Урматтуу Вадим Бариевич, биздин достугубузга жыйырма жылдан ашып калды. Ушул жылдар аралыгында сиз адамдарга кандай камкор мамиле жасаганыңызга жана достукту кандай жогору баалаганыңызга ар дайым суктанып келем. Аскердик карьера, бизнес, эл аралык долбоорлор жана дүйнөлүк деңгээлдеги адамдар менен баарлашууга карабастан, сиз жашоонун ар кандай баскычтарында жаныңызда болгондорду эч качан унуткан эмессиз. Бүгүн мен сиздин кесиптик жолуңуз тууралуу гана эмес, андан да маанилүү нерселер — Ата Мекен, достук, ишеним, адамдык баалуулуктар, ийгилик жана адамды татаал заманбап дүйнөдө адам бойдон калууга эмне жардам берээри тууралуу сүйлөшүүнү сунуштайм.
– Ассоль Абдыкалыевна, баарынан мурда ушул сөздөрүңүз үчүн рахмат айткым келет. Чынында эле, биздин достугубуз жыйырма жылдан ашык уланып келе жатат жана мен муну ар дайым тагдырдын чоң белеги деп эсептеп келгем. Москвада сиз биз үчүн көптөн бери элдик дипломатиянын чыныгы символу, Шериктештиктин бриллианты, өлкөлөрдү, маданияттарды, муундарды жана ар кандай кесиптеги адамдарды бириктирген адам болуп калдыңыз. Сиздин энергияңыздын, чынчылдыгыңыздын жана адамдарга болгон сүйүүңүздүн аркасында эл аралык долбоорлор жаралып, гуманитардык байланыштар бекемделип, кызматташтыкка жана өз ара түшүнүшүүгө жаңы мүмкүнчүлүктөр пайда болууда.
Ушунча жыл жашап, чыныгы достук – адам ала турган эң чоң баалуулуктардын бири деген жыйынтыкка келдим. Акча келип-кетет, кызматтар алмашат, долбоорлор бүтөт, ал эми жашоонун оор жана бактылуу учурларында жаныңызда калгандар – бул чыныгы байлык.
– Сиз Борбор Азиянын эң байыркы шаарларынын бири болгон Ош шаарында төрөлгөнсүз. Артка кылчайып карасаңыз, биринчи кезекте эмне эске түшөт?
– Мен 1964-жылы Ош шаарында төрөлгөм, Алишер Навои атындагы №18 мектепте окугам. Ал кезде катардагы эле бала болчумун: музыкалык мектеп, футбол, короодогу мушташтар, Комаров жана «Строитель» атындагы пионердик лагерлер, биринчи сүйүү, пахта теримине барган сапарлар. Сулайман-Тоого чыкчубуз, жүк ташуучу машиналардын баллондору менен дарыяда сүзчүбүз, өзүбүздү эркин жана бактылуу сезчүбүз. Ал кезде туулган шаар мүнөздү калыптайт деп ойлогон эмесмин. Бул түшүнүк кийинчерээк келди. Бүгүн мен Ош мага адамдарга сыйлоо, достук, сөзгө бекемдик жана ички туруктуулукка үйрөткөнүн түшүнөм.
Кийинчерээк Фрунзеде, №24 мектепте окугам. Ошондуктан мен үчүн бүткүл Кыргызстан туулган жер. Балалыгым ушул жерде өткөн, жашоого болгон көз караштарым ушул жерде калыптанган. Жаш өткөн сайын тамырдын канчалык маанилүү экенин өзгөчө түшүнө баштайсың. Ар кайсы өлкөлөрдө жашасаң, карьера куруп, ийгиликке жетсең да, балалык өткөн жер түбөлүккө жандүйнөнүн бир бөлүгү бойдон калат.
– Сиз олуттуу аскердик карьера жасадыңыз. Эмне үчүн бул жолду тандадыңыз?
– Чынында, кокустук менен эле аскер кызматкери болуп калдым десем болот. Башында кадимки студенттик жашоону кааладым, а досум Сергей Зотов СССР КГБнын Ворошилов атындагы прокуратура окуу жайына тапшырууну сунуштады. Анын атасы чек арачы болгон. Биз чогуу тапшырдык, андан кийин жашоо менин жолумду аныктады.
Натыйжада, мен фин чек арасында, Тажикстанда, Кавказда кызмат өтөп, мамлекеттик сыйлыктарды алдым, согуштун ардагери жана аскер илимдеринин кандидаты болдум. Армия мага жоопкерчиликти, тартипти жана чыныгы жолдоштук эмне экенин түшүнүүнү үйрөттү. Ал ким чындыгында ким экенин абдан тез көрсөтөт.
– Сизге алга карай умтулууга ишенимиңиз жардам берген учурлар болду беле?
– Ар бир адам жашоосунда жок дегенде бир жолу өз күчүнө гана таянбаган кырдаалга туш болот деп ойлойм. Жаш өткөн сайын сенден алда канча чоң нерселер бар экенин түшүнө баштайсың. Логика жардам бербей, үмүт гана калган учурлар болот. Мына ошондо адам Кудай алдында, абийири алдында жана жакындары алдында жоопкерчиликти өзгөчө курч сезет. Ишеним ички таянычты сактап, өзүн жоготпоого жардам берет.
– Армиядан кийин сиз күтүүсүз жерден мода жана сулуулук дүйнөсүнө аралашып калдыңыз. Бул бурулуш кантип болду?
– Жашоо кээде таптакыр күтүүсүз бурулуштарды жасайт. Кызматтан кийин мен бизнес менен алектенип, Звенигороддо балык заводуна ээлик кылдым. Бир жолу Америкага жабдыктарды сатып алуу үчүн баргам, бирок анын ордуна IMTA эл аралык долбооруна туш болдум. Дал ошол жерде КМШ өлкөлөрү үчүн ушундай аянтча түзүү идеясы пайда болгон. Ошентип, менин жашоомдо жаңы барак ачылды. Кийинчерээк Пьер Карден, Вячеслав Зайцев, ири моделдик агенттиктер жана дүйнөлүк сулуулук сынактары менен кызматташуу башталды. Биздин моделдер өз өлкөлөрүн эң мыкты эл аралык аянтчаларда көрсөтүштү.
– Сулуулук индустриясынын кооз сүрөтүнүн артында эмне жатат?
– Чоң эмгек. Адамдар таажыларды, подиумдарды жана кооз көйнөктөрдү көрүшөт, бирок анын артында тартип, стресс, жоопкерчилик жана адам тагдырлары турат. Көп жылдык ишимде бир маанилүү нерсени түшүндүм: чыныгы сулуулук эч качан сырткы көрүнүш менен чектелбейт. Сырткы көрүнүш көңүлдү бурат, бирок адамга чыныгы баалуулукту акыл, тарбия, ички маданият жана адамдарга болгон мамиле берет. Эсибизде чындыгында, сулуу жүздөр эмес, инсандар калат.
– Сизге дүйнөнүн көрүнүктүү адамдары менен баарлашууга туура келди. Аларды эмне бириктирет?
– Жоомарттык, ички тартип жана адамдарга урматтоо. Бул таң калыштуудай сезилиши мүмкүн, бирок чындап улуу адамдар баарлашуу абдан жөнөкөй. Пьер Карден, Вячеслав Зайцев жана дүйнөлүк масштабдагы башка инсандар өздөрүнүн артыкчылыгын эч качан баса белгилөөгө аракет кылышкан эмес. Алар уга билишет, башкалардын эмгегин сыйлашат жана жаш курагына, жетишкен ийгиликтерине карабастан иштеп келишет. Чыныгы адистер эч качан өткөн жеңиштерине байланып алып жашашпайт.
– Ийгиликке жетүү оңойбу же абийирди сактап калуубу?
– Албетте, абийирди сактап калуу. Бизнес куруу кыйын, бирок аброюңду сактап калуу андан да кыйын. Мен үчүн чыныгы ийгилик – бул акча да, бийлик да эмес. Эң баалуу нерсе – адамдардын көзүнө тике карай билүү жана татыктуу жашагандыгыңды түшүнүү. Эгер адам абийирин, адамдарга болгон сый-урматын, досторун жана үй-бүлөсүн жоготсо, эч бир акча муну ордун толтура албайт.
– Эмне үчүн адамдарга бири-биринин сөзүн угуу кыйындап калды?
– Маалымат өтө көп, ал эми чыныгы баарлашуу өтө аз болгондуктан. Дайыма бир нерсени жарыялап, тартып, жазып турабыз, бирок чыныгы сүйлөшүүлөрдү сейрек кылабыз. Социалдык тармактар баарлашуунун иллюзиясын берди, бирок адамдык жылуулукту алмаштыра алган жок. Менимче, бүгүнкү күндө мамилелерди эң көп бузган нерселер - бул эгоизм, көрө албастык жана бири-бирине урматтын жоктугу.
– Сиздин жашооңузда үй-бүлө чоң роль ойногон.
– Менин интернационалдык үй-бүлөм бар. Апам - Орлова Тамара Васильевна, орустун кызы. Ал Вячеслав Зайцев менен бирге окуган жана бөлүштүрүү боюнча Ош шаарына келип, ал жерде ательенин башчысы болуп иштеген. Атам - Хусаинов Бари Рафгетович, татар, Нарын шаарында мугалимдердин үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Дал ушул үй-бүлө мени ар кандай улуттардагы, маданияттардагы жана салттардагы адамдарды сыйлоого үйрөттү. Ата-энемдин негизги сабагы абдан жөнөкөй: ар бир кылган ишиң үчүн эртеби-кечпи жооп беришиң керек болот. Ал эми адамда эң башкысы - бул анын аты.
– Баарын таштап салгың келген учурлар болду беле?
– Албетте. Бир эле жолу эмес. Бирок жашоо башка варианттарды сунуш кылган жок. Ошондуктан туруп, алдыга жылууга туура келген. Балким, адамды ушул кыйынчылыктар чыйралтат. Баары жеңил болсо адам сейрек өнүгөт. Ал эми жашоо олуттуу милдеттерди койгондо, сен же сынып каласың, же күчтүү болосуң.
– Азыркы учурда эркек болуу эмнени билдирет?
– Баарынан мурда сөзүңө жооп берүү. Үй-бүлөңө. Досторуңа. Сага ишенген адамдарга. Эркек жоопкерчиликти башкаларга оодара салып же татаал учурларда жоголуп кетпеши керек. Мен үчүн эркектин жоопкерчилиги – бул чечим кабыл алуу жана анын кесепеттерин көтөрө билүү.
– Жаш муунга эмне айткыңыз келет?
– Шашылыш ийгиликке умтулбагыла. Чыныгы жетишкендиктер эмгек, каталар, сабырдуулук жана өзүн-өзү иштеп чыгуу аркылуу келет. Ийгиликти тездетсе болот, ал эми акылмандыкты — жок. Ар бир куракка өз сабактары, өз ачылыштары жана өз жыйынтыктары туура келет.
– Сиз үчүн Ата-Мекен деген эмне?
– Ата-Мекен – бул жөн гана картадагы жер эмес. Мен үчүн бул Ош, Кыргызстан, балалыктагы адамдары, жүрөктө түбөлүккө калган эскерүүлөр. Бул менин жандүйнөмдүн бир бөлүгү.
– Адамдардын эсинде кандай калгыңыз келет?
– Татыктуу адам катары. Ата, дос, кесиптеш, өнөктөш. Ал үчүн уялбай турган адам.
– Башкы суроо. Азыркы дүйнөдө жандүйнөнү кантип тирүү сакташ керек?
– Балким, жөнөкөй нерсени эстен чыгарбоо керек: эч кандай акча, байланыштар, кызматтар жана ийгилик адамдык мамилелерди алмаштыра албайт. Абийирди, адамдарга урматты, боорукердикти, дос болууну, сүйүүнү жана ыраазы болууну жоготпоо абдан маанилүү. Адам башкалардын оорусун сезе алса, сөзүнө турса, жакындарына жардам берсе жана өзүнө чынчыл бойдон калса – анын жандүйнөсү тирүү бойдон калат. Ал эми калганынын баары убактылуу. Азыр жашоо жөнүндө кооз сүйлөөгө болот, анткени көп нерсени жашап өттүк. Бирок мен барган сайын көбүрөөк эстеген бир акылмандык бар: жыйырма жашта баарын билгендей сезилет, кырк жашта бир нерсени түшүнө баштайсың, ал эми элүү жаштан кийин көп нерсени түшүнбөй турганыңды түшүнөсүң. Балким, дал ушул жерде чыныгы акылмандык жатат.
– Вадим Бариевич, Россияда көп жылдан бери жашап, иштеп жүргөнүңүзгө карабастан, Кыргызстан дагы эле жүрөгүңүздө өзгөчө орунду ээлейт. Мекениңиз тууралуу ар дайым жылуу сүйлөйсүз, мекендештериңиз менен байланышты үзбөйсүз, таланттуу жаштарды колдойсуз. Учурда Кыргызстан сиз үчүн эмнени билдирет? Ал эми анын келечегин кандай көрөсүз?
– Кыргызстан мен үчүн жөн гана туулган жер эмес. Ал менин жанымдын бир бөлүгү, тагдырымдын бир бөлүгү. Ушул жерде мен балалыгымды өткөргөм, ушул жерден алгачкы жашоо сабактарымды алгам, чыныгы досторду жолуктургам, ар улуттун жана маданияттын адамдарын сыйлоону үйрөнгөм.
Москвада көп жылдан бери жашап, иштеп, эл аралык долбоорлорду алып барып, дүйнөнү көп кыдырып жүрсөм да, ар дайым Кыргызстанга өзгөчө жылуу мамиле кылып, мекенимде болуп жаткан окуяларды кылдаттык менен байкап турам. Өлкөнүн ийгиликтерине, жаштардын өнүгүүсүнө, спортчулардын, окумуштуулардын, маданият жана бизнес ишмерлеринин жетишкендиктерине чын дилимден кубанам.
Кыргызстан зор потенциалга ээ. Бизде таланттуу, эмгекчил жана жандүйнөсү абдан бай адамдар бар. Мен ар дайым ар кайсы өлкөлөрдөгү досторума жана өнөктөштөрүмө айтып келем, Кыргызстан – бул жөн гана уникалдуу жаратылыш, Ысык-Көл жана бийик тоолор эмес. Бул биринчи кезекте чоң жүрөккө ээ, дос болууну, бири-бирин колдоону жана адамгерчиликти сактоону билген адамдар.
– Вадим Бариевич, чынчыл, терең жана жандуу маек үчүн сизге чоң рахмат. Көптөгөн окурмандар сиздин окуяңыздан ийгиликтүү адамдын жолун гана эмес, жагдайга карабастан ар-намысты, абийирди жана адамгерчиликти сактап калуунун маанилүүлүгүнүн үлгүсүн көрөт деп ишенем.
– Сизге да чоң рахмат, Ассоль Абдыкалыевна. Баарынан мурда убакыт сынагынан өткөн көп жылдык достугубуз, чынчылдыгыңыз, адамдарды, өлкөлөрдү жана маданияттарды бириктире билгениңиз үчүн. Москвада биз үчүн сиз көптөн бери элдик дипломатиянын символу жана Шериктештиктин чыныгы бриллианты болуп калдыңыз. Бул маек үчүн, маанилүү нерселер жөнүндө дагы бир жолу ойлонуп, жашоо тажрыйбаны бөлүшүүгө мүмкүнчүлүк бергениңиз үчүн рахмат. Сизге чын дилимден ден соолук, шык-дем, жаңы эл аралык долбоорлорду жана көп жылдардан бери татыктуу алып жүргөн маанилүү миссияңызды улантууну каалайм.