Кыргызстан жана ЕАЭБ: интеграциянын 10 жылы жана кызматташуунун жаңы горизонттору

Үстүбүздөгү жылдын августунда Ысык-Көл облусундагы Чолпон-Ата шаарында эки ири иш-чара өттү – VII Кыргыз-Орус экономикалык форуму жана «Кыргыз Республикасынын ЕАЭБге кошулгандыгынын 10 жылдыгы» аттуу конференциясы.

Бул аянтчалар өлкөнүн Евразиялык экономикалык биримдиктеги (ЕАЭБ) он жылдык жолун жыйынтыктап, интеграцияны өнүктүрүү боюнча келечектүү багыттарды талкуулоого мүмкүндүк берди.

♦ Диалог үчүн аянтчалар
Кыргыз-Орус экономикалык форумунда бийлик, бизнес жана эксперттик чөйрөнүн өкүлдөрү чогулуп, соода-экономикалык кызматташтыкты кеңейтүү, биргелешкен долбоорлорду өнүктүрүү жана чакан жана орто бизнести колдоо маселелерин талкуулашты.

КР СӨПтүн президенти Темир Сариев Борбор Азия аймагында «көчмө Петербург экономикалык форумун» өткөрүү демилгесин көтөрүп, бул региондук байланыштарды бекемдөө жана интеграциялык платформаларды кеңейтүүгө кызыгуунун өсүп жатканын көрсөттү.

Ошондой эле, Кыргыз-Орус ишкерлер кеңеши инвестициялык долбоорлорду илгерилетүүгө, соодадагы тоскоолдуктарды жоюуга жана бизнес үчүн жагымдуу шарттарды түзүүгө басым жасап келет.

♦ Он жылдыктын экономикалык жыйынтыгы
Кыргызстан 2015-жылы ЕАЭБге кошулуп, бул чечимдин жемиштери азыр айкын көрүнүүдө:

• ИДП 430,5 млрд сомдон 1,6 трлн сомго чейин өстү;
• Тышкы соода жүгүртүүсү $6,3 млрддан $16 млрдга чейин көбөйдү;
• Өлкө 180 млн керектөөчүдөн турган бирдиктүү рынокко жол ачты.

Социалдык жактан да маанилүү жетишкендиктер болду. Кыргыз жарандарына ЕАЭБ өлкөлөрүндө эмгек миграциясынын шарттары жеңилдетилип, мигранттардын жылдык акча которуулары $2 млрддан ашып, экономиканын олуттуу бөлүгүн түзүүдө.

Мындан тышкары, мигранттардын балдары башка өлкөлөрдүн жарандарындай эле билим алып, кыргыз студенттери Россиянын жогорку окуу жайларына квоталар аркылуу кабыл алынып жатышат.

Өлкө үчүн маанилүү колдоо — капиталы $1 млрд болгон Кыргыз-Орус өнүктүрүү фонду, анын каражаттары бизнес менен инфраструктуралык долбоорлорго багытталууда. Мындан тышкары, темир жол тарифтерине, күйүүчү май жана газ жеткирүүдө жеңилдиктер берилди.

♦ Интеграциянын көйгөйлүү аймактары
Бирок интеграция процессинде көйгөйлөр да жок эмес. Кыргызстан экспортко тоскоол болгон санитардык-ветеринардык жана техникалык чектөөлөргө дагы деле туш болууда.
Кыргыз-казак чек арасындагы кезектер жана административдик тоскоолдуктар да бизнеске түздөн-түз таасир этет. Эмгек мигранттары үчүн бюрократиялык кыйынчылыктар дагы деле бар. Бул маселелерди чечүү үчүн ЕАЭБ алкагында келишимдердин аткарылышын катуу көзөмөлдөө абзел.

♦ Перспективалар жана сунуштар
Соода-өнөр президенти Темир Сариев ЕАЭБди өркүндөтүү боюнча бир катар сунуштарды билдирди:

• Евразиялык экономикалык комиссиянын чечимдерин аткаруу механизмдерин бекемдөө;
• Экономикасы алсызыраак өлкөлөрдү колдоо;
• «Жашыл коридорлорду» түзүп, чек арада ЕАЭБ жарандары үчүн өзүнчө тилкелерди ачуу;
• Санариптик платформаларды өнүктүрүү жана «жашыл» экономикага өтүү;
• Биримдик ичиндеги товарлардын жана кызматтардын атаандаштыкка жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу.

♦ Жыйынтык
Он жыл ичинде Кыргызстан ЕАЭБге кошулуу чечиминин тууралыгын далилдеди: экономика өсүп, соода кеңейди, жарандар социалдык жеңилдиктерди алышты. Ошентсе да, чечүүнү талап кылган көйгөйлөр бар. VII Кыргыз-Орус экономикалык форуму кызматташтыкка кызыгуу дагы эле жогору экенин көрсөттү. Форумдун программасы ар тараптуу болуп, анда панелдик сессиялар жана Кыргыз-Орус ишкерлер кеңешинин жыйыны өттү.

Кыргызстан ЕАЭБдеги экинчи он жылдыгын тажрыйба, амбиция жана потенциал менен баштап, келечекке ишенимдүү кадам таштап баратат.