Кыргызстандын банк секторунун келечеги: инновациялардагы жана туруктуулуктагы Азия Банкынын келечеги жана ролу
Кыргызстандын банк тармагы жыл сайын жаңы технологияларды киргизүү жана туруктуу өсүүнү колдоо менен жигердүү өнүгүүдө. Азия Банкы ЖАК Башкармалыгынын мүчөсү Мыктыбек Шокенов «Караван Инфо» редакциясы менен банк тармагындагы учурдагы тренддер тууралуу өз пикирин бөлүштү. Мыктыбек Шокенов 20 жылдан ашуун убакыттан бери экономика жана банк менеджменти тармагында адис, учурда «Азия Банкы» ЖАКтын башкармалыгынын мүчөсү кызматын аркалоодо”.
– Кыргызстандын банк тармагын кандай мүнөздөйт элеңиз? Ал канчалык деңгээлде өнүккөн?
– Жалпысынан Кыргызстандын банк чөйрөсү активдүү өнүгүү стадиясында турат, бул бир катар позитивдүү өзгөрүүлөр менен коштолот. Бир жагынан, атаандаштык күчөп, банктарды тейлөө сапатын жакшыртууга жана инновацияларды киргизүүгө түрткү берет. Башка жагынан алганда, банк секторуна мамлекеттик катышуу үлүшүнүн өсүшү байкалууда, бул дагы каржы тутумун турукташтырууда жана колдоодо маанилүү ролду ойной алат.
Жаңы инвесторлорду тартуу дагы маанилүү тенденция болуп саналат. «Керемет банкты» чет элдик инвесторлорго сатуу, «Бай Түшүм» банкынын жергиликтүү акционерлерге өтүшү, ошондой эле «Халык банкты» «О!» мобилдик оператору менен бириктирүү» банк секторунун иштиктүүлүгүн көрсөтөт.
Акыркы жылдары банк чөйрөсүнө санариптик технологияларды активдүү киргизүү байкалууда. Банктар санариптик трансформацияга көп каражат жумшап жатышат, бул кардарлар үчүн жаңы онлайн продуктуларды жана кызматтарды түзүүгө өбөлгө түзөт. Роботтоштуруу күнүмдүк банк процесстеринин актуалдуу бөлүгү болуп калды.
– КМШ өлкөлөрүнө салыштырмалуу Кыргызстанда кайсы багыттар толук өнүкпөй жатат?
– Кыргызстанда банктардын сооданы каржылоо чөйрөсүндөгү кызмат көрсөтүүлөрү КМШнын айрым өлкөлөрүнө салыштырмалуу азырынча жетиштүү өнүккөн эмес. Ошол эле учурда «жашыл» каржылоо жана Ислам банкинги сыяктуу багыттарда өсүш үчүн олуттуу потенциал бар.
Мисалы, кастодиалдык кызмат көрсөтүүлөр (кардарлардын баалуу кагаздарын же башка финансылык активдерин сактоо боюнча банктардын кызматтары) казакстандык банктары тарабынан жигердүү ишке ашып, бирок Кыргызстанда олуттуу орун таба алышкан жок. Бул фондулук рыноктун өнүкпөгөндүгүнө байланыштуу. Бирок, бул процессте финансылык институттардын ролун баалабай коюуга болбойт жана Азия Банкы бул багытты өнүктүрүүгө көп жылдар бою активдүү катышып келет.
2022-жылы Азия Банкы Кыргызстандын банктарынын ичинен биринчи болуп туруктуу облигацияларды-гендердик облигацияларды чыгарды. Бул Каржы куралы аялдардын ишкердүүлүгүн колдоо максатында иштелип чыккан жана өлкөнүн фондулук рыногун өнүктүрүүдөгү маанилүү кадам болгон.
Бул жылы Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик өнүктүрүү банкы менен биргеликте 100 млн KGS суммага социалдык облигацияларды чыгардык. Бул чыгарылыш жеңилдетилген коюмдар менен насыя берүү аркылуу чакан жана орто бизнести колдоого багытталган. Жаңы жумуш орундарын түзүүгө, салыктык чегерүүлөрдү көбөйтүүгө, эмгек шарттарын жакшыртууга жана эмгек укуктарын коргоого өзгөчө көңүл бурулууда. Ошондой эле каржылоонун алкагында эмгектин сапатын жана коопсуздугун жогорулатуу, заманбап жумуш шарттарын түзүү жана санитардык-гигиеналык ченемдерди сактоо боюнча чаралар ишке ашырылууда. .
– Азия Банкы кандай банктык продуктуларды жана кызматтарды көрсөтөт? Кайсынысы эң көп суроо-талапка ээ?
Кардарлардын керектөөлөрүнүн көпчүлүк бөлүгүн Кыргызстандын банк чөйрөсү эсептик-кассалык тейлөөнү, насыялоону, аманаттарды ачууну, акча которууларды сунуштоо менен жабат. .
Азия Банкы жеке жана юридикалык жактарды тейлөө менен рынокто туруктуу жогорку позицияларды ээлейт. Банк керектөөчүлөрдү насыялоо жана чакан орто бизнести каржылоо боюнча ийкемдүү шарттарды сунуш кылат. Буга чейин белгиленгендей, банк үчүн маанилүү социалдык сегмент аял ишкерлерди каржылоо болуп саналат.
2024-жылдын аягында банк туруктуу өнүгүү боюнча биринчи отчетун жарыялаган, анда банктын экологиялык, социалдык жана корпоративдик жоопкерчилик жаатындагы негизги жетишкендиктери чагылдырылган. Бул демилгелер каржы секторун гана өнүктүрбөстөн, өлкөнүн социалдык инфраструктурасын чыңдоого да салым кошот деп ишенем.
Visa Infinite ээлери үчүн биз Visa премиум программасын: эл аралык аэропорттордун залына акысыз кирүү, саякатта камсыздандыруу жана карта боюнча көптөгөн бонустарды сунуштайбыз. Андан тышкары, Азия Банкы Visa Infinite ээлери үчүн «Азия банкынын артыкчылыктар клубун» ачып берди. Бул клубда карта ээлери World Class, UFC Gym Kyrgyzstan, «Моря» рестораны, «Manifesto» шоуруму сыяктуу өнөктөштөрүбүздөн арзандатууларды, бонустарды ала алышат.
Банк өз процесстерин санариптештирүүгө умтулат жана «Asia Online» мобилдик тиркемеси жана Интернет-Банкинг аркылуу өз сервистерин сунуштайт. Жакында мобилдик тиркеменин өркүндөтүлгөн функционалдуулугу жана заманбап интерфейси бар жаңыртылган версиясын ишке киргизүүнү күтөбүз.
КМШда байкалгандай, Кыргызстандагы депозиттер боюнча пайыздык чендердин жогорулашы мүмкүнбү?
КМШнын айрым өлкөлөрүндө депозиттер боюнча пайыздык чендердин өсүшү көбүнчө геосаясий кырдаалга, атап айтканда Россия Федерациясы менен Украинанын ортосундагы, ошондой эле Жакынкы Чыгыштагы туруксуздукка байланыштуу. Бул факторлор импорттолуучу товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн кымбатташына, жеткирүү чынжырынын жана логистиканын бузулушуна алып келди..
Кыргызстанда, тескерисинче, туруктуу макроэкономикалык кырдаал байкалууда, бул депозиттер боюнча пайыздык чендердин өсүшүн кармап турууга өбөлгө түзөт. Инфляциянын 5,2% га чейин төмөндөшү (2024-жылдын ноябрь айынын акырына карата) жана КРУБдун эсептик ченинин жыл ичинде 9,0% деңгээлинде сакталышы Улуттук банк жана Өкмөт тарабынан кабыл алынган натыйжалуу чараларды чагылдырат, бул өз кезегинде банктар тарабынан тартылган каражаттардын наркынын төмөндөшүнө өбөлгө түзөт.
Мындан тышкары, биз байкаган төмөнкү негизги факторлорду белгилеп кетким келет:
- Депозиттик базанын өсүшү. Депозиттик база жыл башынан бери дээрлик үчтөн бирине көбөйдү. Бул калктын жана бизнестин банктарга болгон ишенимин көрсөтүп турат, бул каражат чогултуу үчүн тарифтерди көтөрүү зарылдыгын азайтат.
- Өтүмдүүлүгү жакшы. Бүгүнкү күндө банктар жетиштүү каражатка ээ, ошондуктан ресурстар боюнча күчтүү атаандаштыкты күтүүгө болбойт.
- Мыйзамдык өзгөртүүлөр. Сүткорлукту чектөө жөнүндө мыйзамды катаалдаштыруу насыялоонун айрым түрлөрүнүн кирешелүүлүгүнүн төмөндөшүнө алып келиши мүмкүн, бул өз кезегинде депозиттер боюнча пайыздык чендерге таасирин тийгизери анык.
Ошентип, жакынкы келечекте депозиттик чендердин өсүшү үчүн өбөлгөлөрдү күтпөйбүз.
– Кыргызстанда банктардын рейтинги барбы? Лидерлик позицияны ким ээлейт?
Кыргызстанда банктык рейтингдерди эсептөө менен алектенген жергиликтүү рейтинг агенттиктери жок. Банктардын ишенимдүүлүгүн баалоо тышкы агенттиктер тарабынан жүргүзүлөт. Бирок ар бир банк рынокту өз алдынча талдап, атаандаштарына баа берет.
Биз ар бир айдын акырына карата финансылык отчеттун маалыматтарына негизделген ички рейтинг системасын колдонобуз. Бул рейтинг 11 абсолюттук жана салыштырмалуу чараларды камтыйт, алардын ар бирине белгилүү бир салмак жана оптималдуу маани берилет. Рейтинг ар бир көрсөткүч боюнча аныкталат, ошондой эле банктын жалпы рейтинги эсептелет.
Азия Банкы жалпы рейтинг боюнча алдыңкы 10 банктын катарына кирет, ал эми бир катар салыштырмалуу көрсөткүчтөр боюнча алдыңкы 3 орунду ээлейт. Акыркы рейтинг боюнча Айыл Банк, Мтбанк жана Элдик Банк алдыда келатат.
– Банктын ишенимдүүлүгүн кантип баалоого болот? Тандоодо эмнеге көңүл буруу керек?
Банктын ишенимдүүлүгү анын белгилүү бир күнгө карата кардарлардын, кызматкерлердин, акционерлердин жана мамлекеттин алдындагы милдеттенмелерин аткаруу мүмкүнчүлүгү менен аныкталат. Ишенимдүүлүктү баалоодо кирешелүүлүк, рентабелдүүлүк, өтүмдүүлүк, капиталдын шайкештик коэффициенттери, активдердин кирешелүүлүгү, натыйжалуулук жана башкалар сыяктуу финансылык жана жөнгө салуучу көрсөткүчтөргө көңүл бурулат.
Бирок банкты тандоо комплекстүү мамилени талап кылат. Финансылык көрсөткүчтөрдү талдоодон тышкары, төмөнкү аспектилерди эске алуу маанилүү:
- Лицензиянын болушу;
- Насыя рейтингдери;
- Банктын иштеген жылдары;
- Репутациясы;
- Актуалдуу жаңылыктар;
- Кызмат көрсөтүүлөр жана тарифтер;
- Тейлөөлөрдүн ыңгайлуулугу жана жеткиликтүүгү;
- Инновацияларды жана технологияларды пайдалануу.
Мындай комплекстүү мамиле туура чечим чыгарууга жана тобокелдиктерди минималдаштырууга жардам берет. Депозитти ачууда, албетте, депозиттик чен көбүнчө негизги фактор болуп саналат. Бирок өтө жогору чендер банктын мүмкүн болгон ликвиддүүлүк көйгөйлөрүн көрсөтүшү мүмкүн экенин эстен чыгарбоо керек.