Ирина Пермякова: «Сиз жөн гана чарчоо деп ойлоп жаткан нерсе организмдин жардам сураган үнү болушу мүмкүн”
Эндокринолог, жаштыкты сактоо жана улгаюуга каршы медицина боюнча адис Ирина Владимировна Пермякова: ден соолукту сатып алуу мүмкүн эмес, бирок организмди өз убагында угууну үйрөнсө, аны сактап калууга болот деп ишенет. Тилекке каршы, көпчүлүк адамдар оору белгилүү болгондо гана дарыгерге кайрылышат. Биз чарчоо менен жашоого көнүп калганбыз, начар абалыбызды жаш куракка, стресске же чыңалган графикке шылтап, организм жардамга сигнал берип жатканын байкабайбыз.
Бүгүнкү күндө алдын алуу медицинасына – оорунун кесепеттери менен күрөшүү эмес, аны алдын алуу өнөрүнө көбүрөөк көңүл бурулууда. Биздин Ирина Владимировна Пермякова менен болгон маегибиз дал ушуга арналган. Биз өнөкөт чарчоо, калкан безинин оорулары, гормоналдык ден соолук, заманбап диагностика ыкмалары, организмди туура колдоо, витаминдердин жана биологиялык активдүү кошумчалардын ролу, эң башкысы – ден соолукка кам көрүү эмне үчүн биринчи симптомдор пайда боло электе эле башталышы керек экендиги жөнүндө сүйлөшөбүз.
Бул маек – энергияны, активдүүлүктү жана жашоонун жогорку сапатын көп жылдар бою сактап калгысы келген ар бир адам үчүн.
– Ирина Владимировна, бүгүнкү күндө жогорку технологиялар организмди ичинен көрүүгө мүмкүндүк берет. Эмне үчүн ушуга карабастан, пульс диагностикасы суроо-талапка ээ бойдон калууда?
– Заманбап диагностика алмаштыргыс, бирок ал көбүнчө пайда болгон өзгөрүүлөрдү көрсөтөт. Пульс диагностикасы функционалдык бузулууларды клиникалык жактан оору көрүнгөнгө чейин эле байкоого мүмкүндүк берет. Бул организм тең салмактуулугун кайсы жерде жоготуп баштаганын түшүнүүгө жана бул процессти өз убагында оңдоого мүмкүнчүлүк берет.
– Көпчүлүк пульс диагностикасын сырдуу нерсе катары кабыл алышат. Чынында тажрыйбалуу адис эмнени аныктай алат?
– Бул жерде эч кандай сырдуу нерсе жок. Бул миңдеген жылдар бою калыптанган ыкма. Пульстун мүнөздөмөлөрү боюнча дарыгер организмдин жалпы абалын, ички процесстердин тең салмактуулугун, органдардын жана системалардын функционалдык абалын баалайт. Бул заманбап изилдөөлөрдү алмаштырбайт, тескерисинче, организмди бирдиктүү система катары көрүүгө жардам берет.
– Чыгыш медицинасы үч энергиянын — жел, өт жана былжырдын гармониясы жөнүндө айтат. Бул адамдын ден соолугуна байланыштуу эмнени билдирет?
– Бул түшүнүктөр организмдин негизги физиологиялык процесстерин чагылдырат. Алардын ортосунда тең салмактуулук сакталганда, адам өзүн дени сак сезет. Бул баланстын бузулушу акырындык менен функционалдык бузулууларга, андан кийин оорулардын өнүгүшүнө алып келет. Ошондуктан, дарыгердин милдети — олуттуу патология пайда боло электе эле гармонияны калыбына келтирүү.
– Чыгыш медицинасы эмне үчүн адамды дене, жан жана рухтун бирдиги катары карайт?
– Анткени физикалык ден соолукту жана эмоционалдык абалды бөлүү мүмкүн эмес. Өнөкөт стресс, тынчсыздануу, коркуу, туруктуу чыңалуу ички органдардын иштешине сөзсүз таасирин тийгизет. Ошондуктан, дарылоо симптомдорду жоюуга гана эмес, адамдын ички тең салмактуулугун калыбына келтирүүгө да багытталышы керек.
– Көпчүлүк өнөкөт оорулар күтүүсүз өнүкпөйт деген чынбы?
– Ооба. Адатта, оору акырындык менен өрчүп жүрүп отурат. Организм узак убакыт сигналдарды берет: чарчоо пайда болот, уйку бузулат, иштөө жөндөмдүүлүгү төмөндөйт, баш оорулары, тамак сиңирүү көйгөйлөрү пайда болот. Көпчүлүк муну көңүлгө албай, мындай абалды нормалдуу деп эсептешет. Бирок дал ушул мезгилде алдын алуу эң натыйжалуу болот.
– Ирина Владимировна, көп адамдар туруктуу чарчоо менен жашашат жана аны нормалдуу деп эсептешет. Кадимки ашыкча чарчоо менен олуттуу оорунун белгисинин ортосунда кандай айырмачылык бар?
– Күнү бою тынбай жүргөндөн кийин чарчоо – бул организмдин табигый реакциясы. Бирок эгер адам уктап ойгонгондон кийин да өзүн чарчаңкы сезсе, эгер толук кандуу уйку эс алган сезимди бербесе, иштөө жөндөмдүүлүгү төмөндөсө, эс тутум жана көңүл буруу жөндөмдүүлүгү начарласа, уйкусуроо, шишик, чачтын түшүшү же салмактын өзгөрүшү пайда болсо - бул норма эмес. Организм ар дайым сигналдарды берет. Аларды этибарга албай койбой, өз убагында врачка кайрылуу абдан маанилүү.
– Калкан бези бүтүндөй организмдын «дирижёру» деп аталат. Эмне үчүн бул кичинекей орган адамдын ден соолугуна мынчалык чоң таасир этет?
– Кичинекей көлөмүнө карабастан, калкан бези организмдеги дээрлик бардык зат алмашуу процесстерин жөнгө салат. Анын иши жүрөктүн, нерв системасынын, баш мээнин, ичегинин иштешине, репродуктивдик функцияга, теринин, чачтын абалына, ал тургай адамдын эмоционалдык абалына жараша болот. Ошондуктан анын ишиндеги ар кандай бузулуулар дээрлик бүтүндөй организмге таасирин тийгизет.
– Азыркы учурда барган сайын көбүрөөк адамдар өнөкөт чарчоого, уйку басууга, чачтын түшүшүнө, шишик жана салмак кошууга даттанышат. Бул белгилердин артында калкан безинин оорулары канчалык көп жашырынат?
– Жетиштүү түрдө көп учурда. Бул белгилерди көпчүлүк стресс, жаш курак же ашыкча түйшүк менен түшүндүрүшөт. Бирок алар гипотиреоздун же калкан безинин башка ооруларынын алгачкы көрүнүштөрү болушу мүмкүн. Ошондуктан, мындай даттануулар болгон учурда өзүн-өзү дарылоого аракет кылбай, текшерүүдөн өтүү керек.
– Адамдын сырткы көрүнүшүнөн калкан безинин көйгөйлөрүн көрүүгө болобу?
– Кээде болот. Тажрыйбалуу дарыгер теринин, чачтын абалына, шишиктин бар экендигине, жүздүн өңү, салмактын өзгөрүшү, сүйлөө темпи, бейтаптын жүрүм-турумунун өзгөчөлүктөрүнө көңүл бурат. Бирок акыркы диагноз ар дайым комплекстүү текшерүүгө, лабораториялык анализдерге жана УЗИге негизделет.
– Эмне үчүн бүгүнкү күндө калкан безинин оорулары барган сайын көбүрөөк кездешип жатат?
– Бир нече себептери бар. Бул өнөкөт стресс, жагымсыз экология, уйкунун бузулушу, тең салмаксыз тамактануу, йоддун жетишсиздиги же ашыкча болушу, тукум куучулук. Мындан тышкары, бүгүнкү күндө биз ооруларды бир топ жакшы аныктап жатабыз, ошондуктан мурдагыга караганда көбүрөөк ачыкталып жатат.
– Стресс чын эле калкан безинин ишин бузушу мүмкүнбү?
– Ооба. Узакка созулган стресс организмдин дээрлик бардык гормоналдык системаларына таасир этет. Ал ар дайым эле оорунун жалгыз себеби боло бербейт, бирок тукум куучулукка жакын адамда оорунун өнүгүшүн шарттай турган фактор болушу мүмкүн.
– Эгер адам толук кандуу уктагандан кийин да дайыма алсыздыкты сезсе, биринчи кезекте кандай текшерүүлөрдөн өтүш керек?
– Дарыгердин кеңешинен башташ керек. Адатта, ТТГ жана эркин Т4кө анализ тапшыртылат, зарыл болгон учурда калкан безинин ткандарына антителолорду аныктоо жана УЗИ сыяктуу кошумча изилдөөлөр жүргүзүлөт. Комплекстүү баалоодон кийин гана туура жыйынтык чыгарууга болот.
– Эмне үчүн азыркы адамдар мурунку муундагы адамдарга караганда көбүрөөк оорушат?
– Бул көбүнчө жашоо образына байланыштуу. Кыймылдын жетишсиздиги, өнөкөт стресс, уйкунун жетишсиздиги, туруктуу маалыматтык чыңалуу, туура эмес тамактануу — мунун баары организмдин эскиришин тездетет. Ата-бабаларыбыз дайыма кыймылда болушкан, ал эми бүгүнкү күндө туруктуу спорт менен машыгуу деле аз кыймылдуу жашоо образын компенсациялай албайт.
– Азыр көптөр БАДдарды өздөрү эле кабыл алышат. Алар чындап эле организмге керекпи?
– Биологиялык активдүү кошулмалар пайдалуу болушу мүмкүн, бирок бул үчүн көрсөткүчтөр болгондо гана. Алар толук кандуу тамактанууну, дени сак жашоо образын жана дарылоо терапиясын (эгер керек болсо) алмаштыра албайт. Бирок витаминдердин, микроэлементтердин же башка азык заттардын жетишсиздиги тастыкталган учурда туура тандалган БАДдар организмди колдоого, керектүү заттардын жетишсиздигин толуктоого жана жалпы абалды жакшыртууга жардам берет. Эң башкысы – аларды текшерүүнүн жыйынтыктарын эске алуу менен адис дайындашы керек.
– Бейтаптын эң коркунучтуу сөзү деп эмнени атайсыз?
– “Кыязы баары эле түзүк окшойт” деп айтуу. Ушул “окшойт” көбүнчө организм толук иштебей калганын, бирок оору дагы эле дарыгерге кайрылууга аргасыз кыла тургандай деңгээлде көрүнө электигин билдирет.
– Дары-дармексиз ден соолукту сактоого болобу?
– Ден соолукту кийин калыбына келтиргенден көрө, аны сактап калуу алда канча жеңил. Оору өнүгүп баштаганда дары-дармектер керек болот. Бирок ден соолуктун негизин күндөлүк режим, тамактануу, кыймыл, толук кандуу уйку, эмоционалдык тең салмактуулук жана өз организмине кылдат мамиле түзөт.
– Эгер сизге адамдарга көп жыл бою ден соолугун сактап калууга өбөлгө болчу бир гана кеңеш берүү керек болсо, эмне деп айтмаксыз?
– Организмдин жардамына муктаж болгонго чейин, анын айтканын угууга үйрөнүңүз. Оорунун күтүүсүз пайда болушу сейрек кездешет. Көп учурда адамга алдын ала эскертүү жиберет. Ал эми өз убагында токтоп, жашоо образын өзгөртүп, врачка кайрылуу жөндөмү эң эффективдүү дарылоо болуп саналат.
– Баалуу сунуштарыңыз үчүн рахмат, Ирина Владимировна.
– Рахмат, Ассоль. Ден соолук ар дайым жашоонун башкы приоритети болсун.