Александр Васильев: «Мода келет-кетет. А маданият калат»
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Чыңгыз Айтматов атындагы Ысык-Көл форумунун жана Эл аралык элдик дипломатия коомчулугунун вице-президенти Ассоль Молдокматованын «Дүйнө лидерлери» автордук рубрикасы
Александр Васильев – дүйнөгө белгилүү мода тарыхчысы, искусство таануучу, коллекционер, театр сүрөтчүсү, жазуучу жана теле алып баруучу. Костюм тарыхы боюнча ондогон китептин автору, дүйнөдөгү ири жеке тарыхый кийим-кече жана аксессуарлар коллекцияларынын биринин ээси, ал көп жылдар бою ар кайсы өлкөлөрдө лекцияларды окуп, масштабдуу көргөзмөлөрдү уюштуруп, искусствону жана маданиятты жайылтып келет.
Александр Васильев менен биз Биринчи каналга «Мода өкүмү» берүүсүн тарткан учурда таанышканбыз. Биз жумуш аркылуу байланышып калдык, бирок тез эле моданын жаркыраган тарыхчысынын образынын артында укмуштуудай эрудициялуу, кылдат табиттүү жана маданият, тарых жана адам табияты тууралуу айткан ар бир сөзү салмактуу адам бардыгы белгилүү болду. Мына ошондуктан, бир нече жылдан кийин аны менен кайра жолугушуп, чоң жана терең маектешүү мага абдан кызык болду.
– Александр Александрович, сиз мода тарыхын изилдөөгө өмүрүңүздү арнадыңыз. Бирок канчалык улгайган сайын, мода кийим-кечеден алда канча көп нерсе экенин түшүнөсүз. Сиз үчүн бүгүнкү мода деген эмне?
– Көпчүлүк моданы кооз көйнөк же кымбат костюм деп түшүнөт. Чындыгында, мода – бул мезгилдин күзгүсү. Костюм аркылуу доордун мүнөзүн, өлкөнүн экономикасын, аялдын коомдогу ордун, билим деңгээлин, жада калса элдин маанайын да түшүнүүгө болот. Кийим эч качан өз алдынча болбойт. Ал ар дайым цивилизациянын чагылдырылышы болуп саналат.
– Коомдун бүгүнкү кийинишине карап, анын руханий абалын түшүнүүгө болобу?
– Албетте. Коом маданиятынын өнүгүүсүн башынан кечирип жатканда, бул ар дайым эстетикада чагылдырылат. Керектөө культу үстөмдүк кылганда, индивидуалдуулук жоголот. Адамдар сулуулукту эмес, логотиптерди сатып ала башташат. Ал эми чыныгы табитти акчага сатып алуу мүмкүн эмес.
– Ондогон өлкөлөрдү кыдырдыңыз. Сиздин оюңузча, кайсы жерде адамдар кийим аркылуу улуттук өзгөчөлүгүн эң жакшы сактап калышкан?
– Япония, Индия, Марокко, Өзбекстан жана Кавказдын көптөгөн аймактары. Ал жерде адамдар салттын баалуулугун түшүнүшөт. Улуттук кийим музей экспонаты болуудан калып, элдин маданий эс тутумунун бир бөлүгүнө айланган.
– Бүгүн дүйнө тездик менен унификацияланууда. Улуттук стилдер бир күнү жоголуп кетпейби?
– Ал өз тарыхына сый-урмат жоголгондо гана жоголот. Эл өз тамырын билгенче, маданият жашай берет. Ошондуктан өз кийим-кеченин, кол өнөрчүлүктүн, саймасынын, кездемелеринин тарыхын билүү зарыл.
– Көпчүлүк жакшы табит тубаса сапат деп эсептейт. Макулсузбу?
– Жок. Табит тарбияланат. Аны китептер, музейлер, саякаттар, театр, музыка, айлана-чөйрө калыптандырат. Эгер адам эч качан сулуулукту көрбөсө, аны жаратууну үйрөнүү абдан кыйын болот.
– Демек, сулуулук билимди талап кылат экен да?
– Так ушундай. Сулуулук кокустук эмес. Ал ички маданияттын натыйжасы.
– Лекция окуган жылдары миңдеген адамдарды көрдүңүз. Бүгүнкү күндө эмнени көбүрөөк байкап жатасыз?
– Адамдар шашып калышты. Биз кооз жашоону токтоттук. Сулуулук жай кароону сүйөт. Ал убакытты, көңүл бурууну жана майда-чүйдөсүнө чейин сый-урматты талап кылат.
– Социалдык тармактар моданы баарына жеткиликтүү кылды. Бул плюспу же минуспу?
– Экөө тең. Бир жагынан, билим жакындады. Экинчи жагынан, сапатты чыпкалоо жоголду. Эми ар ким өзүн эксперт эсептейт. Бирок катталуучулардын саны билимди эч качан алмаштыра албайт.
– Кымбат бренддерсиз стиль сезимин тарбиялоого болобу?
– Албетте. Анын үстүнө, стиль дээрлик эч качан буюмдардын баасына көз каранды эмес. Абдан жөнөкөй костюм менен да сонун көрүнүүгө болот, ал эми он миңдеген евро турган кийим менен да табитсиз көрүнүү мүмкүн.
– Бүгүн көпчүлүк өз курагынан жаш көрүнүүгө аракет кылат. Коом эмне үчүн карылыктан коркууда?
– Анткени биз жаш куракты урматтоону токтоттук. Ал эми жетилгендик – бул чоң артыкчылык. Бардык адамдан жаштык кетет. Кадыр-барк бир гана акылдууларда калат.
– Сизди тарыхый кийимдердин ири коллекционерлеринин бири деп аташат. Эки жүз жылдык көйнөктү колуңузга алганда эмнени сезесиз?
– Муну сөз менен жеткирүү мүмкүн эмес. Сен түзмө-түз адам тагдырына тийип жатасың. Кездеменин ар бир бырышы кимдир бирөөнүн жашоосун, сүйүүсүн, үмүтүн, трагедиясын жана кубанычын сактап турат.
– Демек, кийимдер да эскерүүнү сактай алат экен да?
– Албетте. Ошондуктан коллекциялар ушунчалык баалуу. Алар бизге өткөн менен сүйлөшүүгө мүмкүндүк берет.
– Көп жылдар бою ар кандай маданияттардын ортосунда жашап келесиз. Улутуна карабастан адамдарды эмне бириктирет?
– Сүйүүгө ээ болуу каалоосу. Сулуулукка умтулуу. Үйү жөнүндөгү эскерүүлөр. Бул нерселер бардык элдер үчүн бирдей.
– Бүгүн жасалма интеллект дизайн чөйрөсүнө активдүү кирип жатат. Ал сүрөтчүнү алмаштыра алабы?
– Жок. Жасалма интеллект талдай алат, бирок сезе албайт. Ал эми чыныгы искусство ар дайым адам эмоцияларынан жаралат.
– Бүгүн сизди эң көп эмне тынчсыздандырат?
– Окуу маданиятынын жоголушу. Адам суроо берүүнү токтотот. Ал эми суроосуз инсандын өнүгүүсү мүмкүн эмес.
– Ал эми тескерисинче, эмне үмүт берет?
– Тарых, архитектура, искусствого кызыккан жаштар. Кызыгуу барда, келечек бар.
– Александр Александрович, сулуулук адамды тарбиялайт деп көп айтасыз. Ал коомду боорукер кыла алабы?
– Чыныгы сулуулук ар дайым гармония менен байланыштуу. Гармониялуу адамдын таш боор болушу сейрек. Ошондуктан маданият – бул кооздук эмес. Бул коомдун адеп-ахлактык саламаттыгынын маселеси.
– Эгер алдыңызда ийгиликтүү болууну кыялданган жаш жигит отурат деп элестетсеңиз, ага биринчи кезекте кандай кеңеш берет элеңиз?
– Шашпа. Өмүр бою оку. Социалдык тармактарга караганда, көбүрөөк китеп оку. Жарнамаларга караганда, көбүрөөк музейлерди кыдыр. Акча менен атак жоголгон күндө да, билим ар дайым адам менен калаарын унутпа.
– Сиздин жашооңуз – миңдеген лекциялар, көргөзмөлөр, спектаклдер, китептер. Өзүңүз эмнени эң чоң жетишкендигиңиз деп эсептейсиз?
– Эгер лекцияларымдын шарапаты менен кеминде бир нече муун буюмдун баасын эмес, сулуулугун тереңдеп көрүүнү үйрөнсө, демек, өмүрүм текке кеткен жок.
– Акыркы маанилүү суроо: бакытты кандай түшүнөсүз?
– Бакыт – бул сүйүктүү ишиң менен алектенүү, жашоого болгон кызыгууну сактап калуу, юмор сезимин жоготпоо жана күн сайын жаңы нерсени билүү. Анткени адам бетке бырыш түшкөндө эмес, таң калууну токтоткондо карыйт.
– Александр, ойлоруңуздун тереңдиги, чынчылдыгы жана кооздугу үчүн рахмат. Биздин сүйлөшүү жөн гана маек эмес, жашоо, убакыт, маданият жана адам жөнүндөгү чыныгы диалогго айланды. Көптөгөн окурмандар сөздөрүңүздөн маанилүү суроолорго жооп жана эң башкы нерсе жөнүндө ойлонууга себеп табышат деп ишенем. Бул жолугушуу үчүн сизге рахмат.
– Урматтуу Ассоль, сизге да чоң рахмат. Маек ар дайым эки адамдан турат. Суроолор формалдуулуктан эмес, чынчыл кызыгуудан жаралса, чынчыл жооп бергиң келет. Сиздин көңүл бурганыңыз, маектешти жакшы түшүнгөнүңүз жана чындыгында маанилүү болгон нерселер жөнүндө сүйлөшүүгө мүмкүнчүлүк бергениңиз үчүн рахмат. Сизге шыктануу, жаңы жаркын жолугушууларды, кызыктуу каармандар жана көрүүчүлөрдүн, окурмандардын чексиз сүйүүсүн каалайм. Долбоорлоруңуз адамдарды бириктирип, жаңы ысымдарды ачып, дүйнөнү бир аз жакшыраак кылсын.
Александр Васильевич менен алдыда болчу турлар боюнча маалымат
СИЗДЕРДИ 2027-ЖЫЛЫ ТӨМӨНКҮ КАТТАМДАРЫБЫЗДА КҮТӨБҮЗ:
3–10-январь: Нил үстүндөгү круиз, "Кругосветка" +7 960 187-89-50
24–30-январь: Испаниянын түштүгү +37129242686
1–7-февраль: Рим +37129242686
12-февраль: Каунастагы көргөзмөнүн ачылышы
13–19-февраль: Мальта, Анна Малева +372 517 8624
21–27-февраль: Барселона жана анын айланасы +37129403013
1–6-март: Палермо, Сицилия +37129242686
7-март: Лондондогу иш-чара
9–13-март: Шатудагы антиквардык жарманке +37129242686
15–25-март: "Кругосветка" – Вьетнам же Бутан (премьера), +7 960 187-89-50
4–9-апрель: Вена +37129403013
10-апрель: Швецияда көргөзмө иш-чарасы
13–16-апрель: Париж, Анна Малева +372 517 8624
19–25-апрель: Лиссабон/Синтра/Кашкайш +37129242686
25-апрелден 1-майга чейин: Испания, RBC Madrid +34 657 57 14 63
3–9-май: Тбилиси +37129242686
17–23-май: Италиянын түндүгүндөгү чакан шаарларда гана – Монца, Комо, Бергамо ж.б. +37129242686
25–30-май: Луара Сарайы, Анна Малева +372 517 8624
31-майдан 6-июнга чейин: Венеция жана Падуя +37129242686
7–13-июнь: Верона жана Мантуя (премьера), Анна Малева+372 517 8624
14–20-июнь: Прованс +37129242686
Июль (күнү такталууда): Таллин – Рига – Вильнюс, Александр Васильевдин Балтика аймагындагы сарайлары, музейлери жана көргөзмөлөрү боюнча тур, анын ичинде анын үй-бүлөлүк мүлкү болгон «Кривой Погурекке» баруу.
Август (күнү такталууда): француз Оверни (Виши, Мулен, Тюль etc.) жана Александр Васильевдин дачасы +37129242686
24–29-август: Баск өлкөсү
RBC Madrid +34 657 57 14 63
2–6-сентябрь: Лилль шаарындагы антиквардык жарманке +37129242686
8–14-сентябрь: Стамбул +37129242686
15–21-сентябрь: Апулия (премьера) +37129403013
22–28-сентябрь: Анна Малева менен Көгүлтүр жээк +372 517 8624
4–10-октябрь: Неаполь, Амальфи, Капри, Помпеи +37129242686
11–17-октябрь: Флоренция жана Тоскана +37129242686
19–28-октябрь: Өзбекстан +37129403013
29-октябрдан 10-ноябрга чейин: Өзбекстан, Анна Малева +372 517 8624
12–21-ноябрь: Марокко түндүгү: Касабланка, Танжер, Рабат, Тигуан, Шевшауэн, Ива Сен-Лорандын вилласы +37129242686
3–9-декабрь: Париж жана Маэстронун туулган күнү +37129403013
20–26-декабрь: Прага жана Карловы Варыдагы Рождество +37129242686
Жаңы 2028-жыл: маалымат кийинчерээк болот +37129242686
3–10-январь, 2028-жыл: "Кругосветка" +7 960 187-89-50