Игорь Манн: “Жашоону кийинкиге калтырбагыла”
Ассоль Молдокматованын автордук рубрикасы – “Дүйнө лидерлери”
Игорь Манн – россиялык маркетолог жана маркетинг, экономика жана PR тууралуу китептердин автору.
Игорь Манн деген ысым заманбап маркетингдин символуна айланганына көп болду. Анын китептери дүйнөнүн бир нече тилине которулган, баяндамалары бир нече миңдеген аудиторияны топтойт, а идеялары миңдеген ишкерлерге жана компанияларга ийгиликке карай өз жолун табууга жардам берди. Бирок кесибиндеги бийиктикке жеткен адамдар менен канчалык көп баарлашкан сайын, ошончолук кызыктуу нерсенин баары карьеранын артында болооруна ынанасың. Адам өз ойлору, күмөн саноолору менен жалгыз калган, жашоо маңызын издеген жана түбөлүк суроолорго жооп издеген жерде.
Биз Игорь Манндын Бишкекке болгон сапарларынын биринде тааныштык. Анан маркетингден баштала турган сүйлөшүү капысынан эле мезгил, бакыт, үй-бүлө, адамдык сапат жана дүйнөнүн келечегине бурулуп кетти.
– Урматтуу Игорь, сиз жолугушууларга, долбоорлорго, китептерге, саякаттарга жана алдыга карай жылууга толгон өмүр сүрдүңүз. Бүгүн сизди кесиптен, жетишкендиктерден жана наамдардан башка эмне чындап энергияга толтуруп, ар бир жаңы күндүн маанисин сездирет?
– Урматтуу Ассоль, улгайган сайын жашоонун өзү канчалык керемет экенин көбүрөөк түшүнөт экенсиң. Жаштыкта бакыт сөзсүз түрдө масштабдуу жетишкендиктер, карьералык чокулар, атак жана жеңиштер менен байланыштуудай көрүнөт. Дагы бир аз акча тапсам, көбүрөөк ийгиликке жетсем, атактуу жана ийгиликтүү болсом, ошондо көптөн күткөн гармония сезими пайда болот дейсиң. Бирок убакыттын өтүшү менен дүйнөнү башкача көрө баштайсың. Мени адамдар, артында терең ой калтырган сүйлөшүүлөр, жашоого болгон көз карашты өзгөртө алган китептер, саякаттар шыктандырат, анткени ар бир өлкө дүйнөгө жана өзүңө карата жаңы көз карашты ачат. Балким, эң чоң бакыт – таң калуу жөндөмдүүлүгүн сактап калуу. Адам таңдын атышына кубанып, жаратылыштын кооздугуна суктанып, жашаган күнүнө ыраазычылык билдирип, адамдарга чын жүрөктөн кызыгып, суроолорду бере алса, анда ал канча жашка чыкса дагы жаш бойдон калат. Бүгүн мени жаңы долбоорлор жана идеялар гана шыктандырбайт. Мени жашоого, дүйнөнү көрүүгө, кызыктуу адамдар менен таанышууга, жаңы нерселерди үйрөнүүгө жана ар бир жашаган күнүмө ыраазы болууга болгон мүмкүнчүлүк шыктандырат.
– Сиздин жашооңузду көп адамдар кыялданат. Бирок ийгилик үчүн төлөнүүчү баа баарын эле ойлондура бербейт. Алар чоң ийгиликтин кайсы тарабын байкашпайт?
– Адамдар натыйжаны көрүшөт, бирок эч качан жолду көрүшпөйт. Алар дүкөндөрдөгү китептерди, чыгып сүйлөөлөрдү, таанылууну, долбоорлорду, атак-даңкты көрүшөт. Бирок мунун артында жылдар бою тартип, көп сандаган баш тартуулар, көңүл калуулар, каталар жана ички кризистер турат. Кээде татаал чечимдерди кабыл алууга, жеке убакыттан баш тартууга, эс алууну жана ыңгайлуулукту курмандыкка чалууга туура келет. Ар бир ылдамдыктын өз баасы бар. Кээде жаңы шаарга учуп келип, дендароо болуп, кайсы жерде экениңди бир нече секунд эстей албайсың. Ошондуктан жашың өткөн сайын чыныгы ийгилик жетишкендиктердин саны менен эмес, өзүңдү, жакындарыңды жана ички гармонияңды сактап кала алдыңбы – ошону менен өлчөнөрүн түшүнөсүң.
– Эгерде бүгүн сизге жашооңуздун жыйынтыгын жетишкендиктер аркылуу эмес, түшүнүктөр аркылуу чыгарууга туура келсе, анда кандай үч негизги тыянакты айтаар элеңиз?
– Биринчи тыянак – убакыт акчадан кымбат. Экинчиси – мамилелер амбициялардан маанилүү. Үчүнчүсү – эгер бакыт ичинде жок болсо, сырттан табуу мүмкүн эмес. Биз жылдарды максаттарга жетүүгө жумшайбыз, анан гана жашоодогу эң бактылуу учурлар сейрек учурда гана карьералык жеңиштер менен байланыштуу болоорун түшүнө баштайбыз. Көбүнчө бакыт - үй-бүлөлүк кечтер, жакын адамдар менен баарлашуу, саякаттар, ички тынчтык жана ыраазычылык учурлары. Жаштык алдыда чексиздик бар экенине ишенет, ал эми жетилгендик ар бир күндүн баасын билет.
– Эгерде алдыңызда азыр жыйырма жаштагы Игорь Манн отурат деп элестетсек, анда ага эң оор каталардан сактануу үчүн кандай негизги жашоо сабагын айтаар элеңиз?
– Мен ага абдан жөнөкөй нерсени айтмакмын: жашоону кийинкиге калтырба. Бактылуу боло турган учурду күтүп жашаба. Бакыт кийинки максатта, кийинки долбоордо же кийинки жеңиште деп ойлобо. Ал дайыма жаныңда. Ата-энеңе телефон чалуу, сүйүктүүңдү кучактоо, досторуң менен жолугушуу, үй-бүлөң менен кечти чогуу өткөрүү мүмкүнчүлүгүндө. Адамдын эң чоң катасы – ал жашоого өтө көпкө даярданат, бирок жашабайт.
– Бүгүнкү күндө миллиондогон адамдар ийгиликтүү болууга умтулушат. Бирок мүмкүнчүлүктөр өскөн сайын бактысыз адамдардын саны да өсүп жаткандай сезилет. Эмне үчүн мындай болуп жатат?
– Анткени адам барган сайын башка бирөөнүн жашоосу менен жашап жатат. Биз дайыма өзүбүздү башка адамдар, алардын ийгиликтери, жетишкендиктери, саякаттары жана үй-бүлөлөрү менен салыштырабыз. Социалдык тармактар башка бирөөнүн жашоосун чексиз бакубаттуулуктун көргөзмөсүнө айландырды. Бирок биз фасадды гана көрөбүз жана адам бул фасад үчүн кандай баа төлөгөнүн эч качан көрбөйбүз. Натыйжада, көптөр өздөрүн жетиштүү ийгиликтүү, жетиштүү бактылуу сезбей башташат. Бирок бакыт салыштыруудан жаралбайт. Ал адам өз жашоосун, өз жолун кабыл алып, өз баалуулугун башкалардын жетишкендиктери менен өлчөөнү токтоткондо пайда болот.
– Сиз көп жылдар бою маркетингди жана адамдын жүрүм-турумун изилдеп келесиз. Заманбап экономика барган сайын адамдын муктаждыктары менен эмес, анын ички коркуулары, комплекстери жана канааттанбастыгы менен иштеп жатат деген сезим пайда болбойбу?
– Көбүнчө дал ушундай болот. Бүгүнкү күндө товарларды эмес – кыялдарды, сааттарды эмес – статусту, унааны эмес – ийгилик сезимин, кийимди эмес – белгилүү бир адамдар чөйрөсүнө таандык болуу сезимин сатышат. Бирок маселе – эч кандай бренд адамдын ички боштугун толтура албайт. Эгер ичинде гармония жок болсо, эч кандай сатып алуулар аны жаратпайт. Ошондуктан көптөгөн адамдар баарына ээ болуп туруп, канааттанбастыкты сезе беришет. Адамга тышкы ийгиликти өнүктүрүү гана эмес, өзүнүн ички дүйнөсүнө кам көрүү да маанилүү.
– Сиздин оюңузча, адамдын ийгиликтүүлүгүнүн негизги көрсөткүчү эмне: кирешенин деңгээли, коомдук таануу, таасир этүү же башка нерсеби?
– Мен үчүн адамдын адам бойдон калуу жөндөмдүүлүгү ар дайым негизги көрсөткүч болуп келген. Акча келет-кетет. Популярдуулук дагы өтөт. Таасир этүү жагдайга жараша болот. Бирок адептүүлүк, чынчылдык, сөзүндө туруу, адамдарды сыйлоо, кадыр-баркты жана адамгерчиликти сактоо адам менен түбөлүккө калат. Акыр аягында анын чыныгы баасын аныктаган нерсе ушул.
– Ар кайсы доорлордо адамдар жакырчылыктан, оорудан жана согуштан коркушкан. Сиздин оюңузча, азыркы адам эмнеден чындап коркушу керек?
– Өзүн жоготуп алуудан. Сүйүү, боор ооруу, ыраазы болуу, башкалардын ийгилигине кубануу жана ички өзөктү сактоо жөндөмдүүлүгүн жоготуп алуудан. Акчанын жоктугу – бул убактылуу жагдай. Бирок адам кайдыгер, адепсиз болуп, башкалардын оорусун сезбей калганда, чыныгы жакырчылык – жандүйнөнүн жакырчылыгы башталат.
– Барган сайын технологиялык революция жөнүндө көп, а руханий эволюция жөнүндө аз айтып калдык. Адамзат техникалык жактан алдыга кетип, адеп-ахлактык жактан артта калуу коркунучу бар деген сезим пайда болбойбу?
– Менимче, доорубуздун негизги чакырыктарынын бирин абдан так аныктадыңыз. Тарыхта адамзат өз жашоосун ыңгайлуу, тез жана натыйжалуу кылууга умтулуп келген. Куралдарды, машиналарды, технологияларды жараттык, билимдин жаңы горизонтторун багындырдык. Жасалма интеллект бул жолдун кезектеги этабы болуп калды. Бирок дүйнөдө болуп жаткан окуяларды канчалык кылдаттык менен байкаган сайын, ошончолук башка нерсе жөнүндө ойлоном. Технологиянын өнүгүшү жөнүндө көп, а адамдын жеке өнүгүшү жөнүндө азыраак айтабыз. Жасалма интеллект секунддун ичинде чоң көлөмдөгү маалыматты иштеп чыгууга, текст, музыка, сүрөт жаратууга, татаал маселени чечүүнү сунуштоого жөндөмдүү. Бирок алгоритмдер менен өлчөөгө мүмкүн болбогон нерселер бар. Бул абийир. Бул боорукердик. Бул сүйүү. Бул кайрымдуулук. Бул өз иш-аракеттери үчүн жоопкерчиликти алуу жөндөмдүүлүгү. Мени машиналардын акылдуу болуп баратканы эмес, адамдардын кээде кайдыгер болуп баратканы тынчсыздандырат. Ошондуктан келечектин негизги маселеси жасалма интеллект адамды алмаштырабы же жокпу эмес, адам өзүнүн адамгерчилигин сактап кала алабы же жокпу дегенде турат.
– Технологиялар канчалык өнүккөн сайын, адамдын табияты жөнүндө суроо ошончолук көп пайда болот. Сиздин оюңузча, жасалма интеллекттин кылымдар бою өнүгүшүнөн кийин дагы эмне адамдык бойдон калат?
– Кандай гана пафостуу угулбасын, жан гана калат. Программа түзүп, ыр, музыка же сүрөт тартса болот. Эмоцияларды туурай турган алгоритм түзсө болот. Бирок чыныгы сүйүү, боорукердик, энелик мээрим, башка адам үчүн өзүн курмандыкка чалуу мүмкүн эмес. Адамзат тарыхындагы бардык улуу нерселер логика эмес, жүрөк менен жаралган. Ошондуктан мен адамдын жаны эч бир технология кире албаган аймак бойдон калат деп ишенем.
– Бүгүнкү күндө көптөгөн компанияларга (чекене соода же физикалык товарларды өндүрүү менен алектенгендерге) маркетплейстерге кирүү жана бул канал аркылуу сатууну көбөйтүү сунушталат. Бул тууралуу кандай ойлойсуз?
– Маркетплейстер – бул бир кездеги Клондайк сыяктуу. Биринчи алтын издегендер келип, алтын казып, байып кетишкен. Андан кийин ал жерге чоң топтор агылып келип, алтын табуу барган сайын кыйындай баштады. Маркетплейстер сатуучулар үчүн шарттарды өзгөртүп, комиссияларды көтөрүп, көптөгөн компаниялар үчүн алар менен иштөө мурдагыдай пайдалуу болбой калды.
Бирок мен муну кылуунун кереги жок деп эч качан айтпайм! Маркетплейстер бүгүнкү күндө рынокто бар болгон 16 негизги сатуу каналынын бири болуп саналат. Эгерде сиз бардык "жакшы" жана "жаман" жактарын таразалап, бардык экономиканы эсептеп чыгып, өтүп жатканыңызды түшүнсөңүз, анда эмнеге болбосун? Мунун эсебинен сатуу географиясын жана көлөмүн кеңейтүүгө болот. Бул жерде эч кандай жаман нерсе жок.
– Көп саякаттап, ар кандай маданияттарды байкайсыз. Бүгүнкү күндө дүйнөдө адамдык сапаттардын кайсынысы тартыш болуп баратат?
– Чын ыкластуулук. Бүгүнкү күндө адамдар таасир калтырууну үйрөнүштү, бирок чыныгы болууну унутушту. Биз кооз образдардын жана кылдаттык менен ойлонулган маскалардын доорунда жашап жатабыз. Көпчүлүк алсыз, кемчиликтүү, аялуу көрүнүүдөн коркушат. Бирок дал ушул аялуулукта адамдардын ортосунда чыныгы жакындык пайда болот. Менимче, дүйнөгө бүгүнкү күндө чын ыкластуулук, ыраазычылык жана башкалардын ийгилигине кубануу жөндөмү өтө жетишпейт.
– Кыргызстанга бир нече жолу келдиңиз. Сиздин оюңузча, элибиздин азыркы дүйнө өзгөчө баалуулук катары сактап калышы керек делген сапаттары барбы?
– Албетте. Бул улууларды сыйлоо, үй-бүлөгө болгон сүйүү жана укмуштуудай меймандостук. Көптөгөн өлкөлөрдө адамдар барган сайын көз карандысыз жана өзүн-өзү камсыз кыла башташты, бирок ошол эле учурда барган сайын жалгызсырап баратат. Кыргызстанда мен дагы деле үй-бүлөгө, ата-энеге, салттарга болгон өзгөчө мамилени сезем. Бир дасторкондо бир нече муун чогулганы, балдар улууларды сыйлаганы, конокту өз адамындай тосуп алганы – бул жоготуп алууга болбой турган эбегейсиз маданий баалуулук.
– Азыркы жаштарга көз чаптырганда, сизде эмне көбүрөөк үмүт жаратат жана эмне тынчсыздандырат?
– Алардын тайманбастыгы үмүт жаратат. Алар биздин муунга караганда эркин, өзгөрүүлөргө тез көнүшөт, жаңыны оңой кабыл алышат. Алар нөлдөн баштоодон, кесибин өзгөртүүдөн, өз ишин ачуудан коркушпайт. Бирок ошол эле учурда алар жашап жаткан эбегейсиз басым тынчсыздандырат. Социалдык тармактар адам бир эле учурда ийгиликтүү, сулуу, бай жана бактылуу болууга милдеттүү деген иллюзияны жаратты. Жаштар барган сайын ички атаандаштык абалында жашап, чыныгы өзүн көрсөтүүгө сейрек мүмкүнчүлүк беришет.
– Эгер сизде дүйнө жүзүндөгү бардык жаштарга бир нече сүйлөм менен кайрылуу мүмкүнчүлүгү болсо, бүгүн аларга эмне айтуу эң маанилүү деп эсептейсиз?
– Башка бирөөнүн жашоосун жашаганга аракет кылбагыла. Айланаңдагылардын баарынын күтүүлөрүнө жооп берүүгө аракет кылбагыла. Кандай болсо да ийгиликтин артынан куубагыла. Өзүңөрдү угууга үйрөнгүлө. Ыраазы болууга үйрөнгүлө. Каталардан коркпогула. Кайрадан баштоодон коркпогула. Анан эң маанилүү жеңиштер сырткы дүйнөдө эмес, адамдын ичинде болорун эч качан унутпагыла.
– Адам качан картая баштайт: сырткы көрүнүшү өзгөргөндөбү же жашоого таң калуусун токтоткондобу?
– Албетте, экинчи учурда. Жандүйнөнүн жаш курагына бырыштардын эч кандай тиешеси жок. Мен ичинен карыган, чарчаган жана көңүлү калган жаштарды жолуктургам. Анан жашоого болгон укмуштуудай кызыгуусун сактап калган, майда-чүйдө нерселерге кубанууга, үйрөнүүгө жана кыялданууга жөндөмдүү улгайган адамдарды жолуктургам. Адам таң калуусун, суктануусун токтоткондо картаят.
– Жаштыктагы сүйүү менен ондогон жылдардан кийинки сүйүү бир эле сезимби же таптакыр башка жандүйнөбү?
– Бул таптакыр башка абалдар. Жаштыкта сүйүү көбүнчө чагылгандай. Ал эмоционалдуу, жаркын, импульсивдүү. Убакыттын өтүшү менен сүйүү тереңдеп, тынчыраак болот. Анда кумар азыраак болуп, ишеним, урматтоо, колдоо жана ыраазычылык көбөйөт. Чыныгы сүйүү романтикалык иллюзия бүтүп, адам башканы кандай болсо ошондой кабыл алганда башталат.
– Мамилени эмне бат эле бузат жана тескерисинче, аларга убакыттын сыноосунан өтүүгө эмне жардам берет?
– Мамилени өзүмчүлдүк бат эле бузат. Адам өзү жөнүндө гана ойлоно баштаганда, сүйүү акырындык менен жок болот. Ал эми мамилелерге туруштук берүүгө урматтоо жардам берет. Кумар эмес. Романтика эмес. Дал ушул урматтоо. Анткени сүйүү ар кандай этаптардан өтөт, ал эми урматтоо бардык нерсени кармап турган пайдубал болуп саналат.
– Баарын сатып алууга, заказ кылууга жана бир нече мүнөттө алууга мүмкүн болгон дүйнөдө сиз жеке өзүңүз чыныгы байлык деп эмнени эсептейсиз?
– Убакыт. Тынчтык. Чын ыкластуулук. Телефонсуз жана шашпай жакындарыңыз менен бир күн өткөрүү мүмкүнчүлүгү. Бүгүнкү күндө адамдар ыңгайлуулук үчүн чоң акча төлөөгө даяр, бирок эң чоң байлык мурдагыдай эле бекер бойдон калууда. Бул сиз сүйгөн адамдардын жанында болуу мүмкүнчүлүгү.
– Эгерде сизге бүткүл жашооңуздун негизги корутундусун бир нече сүйлөм менен айтууга туура келсе, эмне дейт элеңиз?
– Баары биз ойлогондон да жөнөкөй. Биз жашоону өтө татаалдаштырабыз, бир нече жылдан кийин эч кандай мааниге ээ болбой турган нерселерге өтө көп кабатырланабыз. Акыр-аягы, биз сүйгөн адамдар, биз жасаган жакшылык жана бизден кийин калган эскерүүлөр мааниге ээ. Калганынын баары эртеби-кечпи баасын жоготот.
– Сиздин оюңузча, бүгүнкү күндө адамзатка эмне жетишпейт?
– Адамгерчилик. Асман тиреген имараттарды курууну, жасалма интеллектти түзүүнү, космосту багындырууну үйрөндүк, бирок дагы деле бири-бирибизди угууну үйрөнө элекпиз. Бизге урматтоо, сабырдуулук, боорукердик жана башка адамдан биринчи кезекте адамды көрө билүү жөндөмү жетишпейт.
– Эгерде сизде келечек муундарга бир гана ойду, бир гана турмуштук чындыкты калтырууга мүмкүнчүлүгүңүз болсо, ал кандай болмок?
– Жашоону кийинкиге калтырбагыла. Сүйүүнү кийинкиге калтырбагыла. Ыраазычылыкты кийинкиге калтырбагыла. Ата-энеңерге жана жакындарыңарга кам көрүүнү кийинкиге калтырбагыла. Анткени бир күнү буга убакыт жок болуп калышы мүмкүн.
– Дүйнөгө азыр эмне демекчисиз?
– Бири-бириңерди аягыла. Дүйнө жек көрүүдөн, агрессиядан жана бөлүнүүдөн аябай чарчады. Акыры баарыбыз бир эле нерсени каалайбыз: сүйүү, коопсуздук, түшүнүү жана бакыт. Ошондуктан эң негизгиси — кандай болсо да адам бойдон калуу.
– Игорь, адам ийгилик тепкичи менен канчалык бийик көтөрүлсө, ошончолук айланасында адамдар көп, бирок чындап ишене турган адамдар азайган мейкиндикте болуп калат. Сизде чоң ийгиликтин жашыруун баалуулуктарынын бири ички жалгыздык болуп калгандай сезим пайда болбойбу?
– Албетте. Андан тышкары, жалгыздык – ийгиликтин эң бааланбаган шериктеринин бири деп айтат элем. Көпчүлүк адамдар популярдуулук автоматтык түрдө жакындыкты алып келет деп ойлошот, бирок бул таптакыр башка нерселер. Адамдын атак-даңкы, таасири же статусу канчалык көп болсо, анын жанында ким чын ыкластуу экенин, ким өз кызыкчылыгын көздөп жүргөнүн түшүнүү ошончолук кыйын. Бир убакта эч кандай роль ойнобой, күтүүлөргө жооп бербей жана таасир калтырбай турган адамдарды өзгөчө баалай баштайсың. Чыныгы жакындык маскалар бүткөн жерден башталат. Балким, ошондуктан жаш өткөн сайын айланаңдагы адамдардын санын эмес, чын дилден ишене турган саналуу адамдарды көбүрөөк баалайсың.
– Өмүр бою ар бир адам чыккынчылыкка, адилетсиздикке, каниетсиздикке жана адамдардан көңүл калууга туш келет. Дүйнөгө ишенүү жөндөмүн сактап калууга жана жүрөктү таш боор кылбоого эмне жардам берет?
– Менимче, адам табиятын түшүнүү. Жаш кезиңде бардык адамдар чынчыл, каниеттүү жана адилеттүү болот деп ишенгиң келет. Бирок жашоо акырындык менен адамдардын ар кандай болоорун көрсөтөт. Кимдир бирөө биздин жашообузга узак убакытка келет, кимдир бирөө белгилүү бир этапка гана. Кимдир бирөө өсүүгө жардам берет, ал эми кимдир бирөө күчтүү болууга үйрөтөт. Башкалардын иш-аракеттерине өз баалуулуктар системасын талкалоого жол бербөө абдан маанилүү. Эгер сага чыккынчылык кылышса, бул өзүң чыккынчы болууга себеп эмес. Эгер ыраазы болбостукка туш болсоң, бул жакшылык кылууну токтотууга себеп эмес. Чыныгы жетилгендик адам башкалардын караңгылыгы өзүнүн ички жарыгын башкаруусуна жол бербей калганда башталат.
– Эгер сизге адамды ичинен акырындык менен талкалай турган бир сапатты атоого туура келсе, ал эмне болмок?
– Көрө албастык. Анткени көрө албас адам эч качан өз жашоосу менен жашабайт. Ал дайыма башкаларды карап, салыштырып, кыжырданып, башкалардын жетишкендиктерине кабатырланып, акырындык менен өзүнүн жетишкендиктерине кубануу жөндөмүн жоготот. Көрө албастык жашоону жеңүүгө мүмкүн болбогон чексиз жарышка айландырат. Ар дайым кимдир бирөө жаш, бай, сулуу же ийгиликтүү болот. Өз жолуна ыраазы болууну үйрөнгөн жана өз жашоосун башкалардын натыйжалары менен өлчөөнү токтоткон адам гана бактылуу болот.
– Биз адамдар күн сайын дүйнөгө жетишкендиктерин, ийгиликтерин жана бактылуу учурларын көрсөткөн доордо жашап жатабыз. Эмне үчүн, буга карабастан, адамзат барган сайын ички боштукту сезүүдө?
– Анткени сырткы бакубаттуулук менен ички бакыт – таптакыр башка нерселер. Бүгүнкү күндө адамдын популярдуулугу, акчасы, жашоосунун кооз сүрөтү болушу мүмкүн, бирок ошол эле учурда терең жалгыздыкты сезет. Биз ийгиликти көрсөтүү доорунда жашап жатабыз, бирок маанилер жөнүндө өтө сейрек айтабыз. Адамдар таасир калтырууну үйрөнүштү, бирок өздөрүнө: мен эмне үчүн жашап жатам? – деген суроону берүүнү унутушту. Адам бул суроого жооп тапмайынча, эч кандай жетишкендиктер ага толук кандуу бакыт сезимин алып келе албайт.
– Сиздин жүрөгүңүздү бүгүн эмне чындап козгой алат?
– Чын ыкластуулук. Бүгүнкү күндө ал өтө сейрек кездешүүчү нерсе болуп калды. Дүйнө кооз сөздөргө, туура образдарга жана кылдаттык менен ойлонулган ролдорго толгон. Бирок чыныгы чын ыкластуулук дароо сезилет. Мага адамдардын иш-аракеттери, ата-энесине кам көрүүсү, карыларга урмат көрсөтүүсү, ыраазычылык күтпөстөн башка адамга жардам берүү жөндөмдүүлүгү таасир этет. Менимче, дал ушундай нерселер бизге адамзаттын жаны дагы эле сакталып келатканын эске салат.
– Адам качан убакыттын чыныгы баасын түшүнө баштайт?
– Адатта, ал биринчи жолу анын орду толгус экенине туш болгондо. Биз жаш кезибизде алдыда чексиздик бардай сезилет. Жолугушууларды, сүйлөшүүлөрдү, кыялдарды жана маанилүү чечимдерди кийинкиге калтырабыз. Бирок бир күнү убакыт – кайтарып алууга мүмкүн болбогон жалгыз ресурс экенин түшүнөсүң. Ошондуктан, жаш өткөн сайын ага алда канча кылдат мамиле кыла баштайсың. Дал ушул себептен улам, жашың өткөн сайын өз өмүрүңдү, күчүңдү жана энергияңды эмнеге жумшап жатканыңа көбүрөөк көңүл бура баштайсың. Убакыттын чектелүү экенин түшүнүү адамды акылдуу кылат жана ар бир жашаган күндүн чыныгы баасын көрүүгө жардам берет.
– Эгерде сизге азыркы коомго диагноз коюуга туура келсе, эң кооптуу оору деп эмнени айтаар элеңиз?
– Тереңдиктин жоголушу. Биз тез билдирүүлөрдүн, кыска видеолордун жана тез реакциялардын дүйнөсүндө жашап жатабыз. Адамдар барган сайын аз ойлонуп, көп реакция кылышат. Барган сайын аз окушат жана көп баракташат. Өздөрүнө татаал суроолорду барган сайын аз беришет. Бирок адамды дайыма терең ойлоно билүү айырмалап келген. Тереңдик жоголгондо, түшүнүү жоголот. Ал эми түшүнүүсүз бактылуу жашоо да, дени сак коом да куруу мүмкүн эмес.
– Эгерде жашоодон ийгиликтин бардык тышкы атрибуттарын – акчаны, атак-даңкты, статусту, таасирди алып салсаңыз, анда сиз үчүн бүгүнкү күндө ийгиликтүү адам болуу эмнени билдирет?
– Бүгүн мен үчүн ийгилик жыйырма же отуз жыл мурункудан таптакыр башкача көрүнөт. Мурда ийгилик жетишкендиктер, натыйжалар жана долбоорлордун масштабы менен байланыштуу болчу. Бүгүн ийгилик – бул өзүң менен гармонияда жашоо мүмкүнчүлүгү. Эртең менен ички чыр-чатаксыз ойгонуу. Жаныңда жакшы көргөн адамдарыңдын болушу. Пайда алып келген иш менен алектенүү. Өзүңө болгон сыйды сактоо жана өз принциптериңе чыккынчылык кылбоо. Калганынын баары экинчи даражадагы нерсе.
– Ар бир адамдын кандай болоору маңдайына жазылганына ишенесизби же тагдырды өзүбүз жаратабызбы?
– Менимче, чындык ортодо. Ар бир адамдын жашоосу алдын ала толугу менен жазылган деп эсептебейм. Бирок ар кимдин кокусунан берилбеген таланттары, жөндөмдүүлүктөрү жана мүмкүнчүлүктөрү бар экенине ишенем. Тагдыр тажрыйба, каталар, издөөлөр, жолугушуулар жана сыноолор аркылуу бара-бара ачылат. Көбүнчө адам өзүнүн тагдырын пайданы гана издебей, дүйнөгө эмне пайда келтире алам деген суроону бере баштаганда табат.
– Эгерде жүз жылдан кийин адамдар Игорь Маннды эстешет деп элестетсек, китептерден, долбоорлордон жана кесиптик жетишкендиктерден тышкары дагы эмне калтыргыңыз келет?
– Мен адамдар жазылган китептердин санын же кесиптик жетишкендиктерди эстебешин каалайт элем. Башка нерсе алда канча маанилүү. Кимдир бирөө бул адам мага өзүмө ишенүүгө жардам берди, жашоомду өзгөртүүгө жардам берди, маанилүү нерселер жөнүндө ойлонууга мажбур кылды дешин каалайм. Акыр-аягы, бизди бар болгон нерсебиз үчүн эмес, башка адамдарга берген нерсебиз үчүн эстешет.
– Жаш өйдөлөгөн сайын жаштыкка караганда эмне жөнүндө көп ойлоно баштадыңыз?
– Ыраазычылык жөнүндө. Канчалык көп жашасаң, жашообуздагы көп нерсенин белек экенин ошончолук ачык түшүнөсүң. Ата-эне. Достор. Сүйүктүү адамдар. Дүйнөнү көрүү мүмкүнчүлүгү. Иштөө мүмкүнчүлүгү. Эртең менен ойгонуу мүмкүнчүлүгү. Биз муну көп учурда өзүнөн өзү эле болуп калган нерсе катары кабыл алабыз. Бирок дал ушул ыраазычылык адамды ички дүйнөсүн бай кылып, өз жашоосунун чыныгы берекесин көрүүгө жардам берет.
– Эгер сизде келечектеги өзүңүзгө бир кат жөнөтүү мүмкүнчүлүгү болсо, кандай сөздөрдү жазмаксыз?
– Мен абдан кыска жазмакмын: сен жашоого таң калуудан, адамдарды сүйүүдөн, үйрөнүүдөн, кыялдануудан токтогон жоксуң деп үмүттөнөм, анткени адам жашоого кызыгуусу, дүйнөгө суктануу жөндөмү жана аны бир аз болсо да жакшыртуу каалоосу бар болгонго чейин тирүү.
– Урматтуу Игорь, бул терең жана абдан мазмундуу маегиңиз үчүн чын жүрөгүмдөн ыраазычылык билдирем. Бүгүн биз маркетинг, ийгилик жана кесиптик жол жөнүндө гана сүйлөшкөн жокпуз. Биз убакыт, жандүйнө, сүйүү, адамгерчилик, дүйнөнүн келечеги жана адамды чындап күчтүү кылган нерсе жөнүндө сүйлөштүк. Кызыгуусун, акылмандыгын, адамдарга болгон сый-урматын жана азыркы дүйнөнүн чексиз ызы-чуусунун арасынан эң негизгисин көрө билген адам менен баарлашуу мен үчүн чоң сыймык.
Сизге чын жүрөгүмдөн бекем ден соолук, эргүү, жаңы китептер, кызыктуу долбоорлор, жаркын жолугушуулар жана ички гармония каалайм. Сиз жараткан нерселердин баары адамдарга маанилүү суроолорго жооп табууга жана жаңы горизонтторду ачууга жардам берсин.
– Урматтуу Ассоль, кесип жөнүндө гана эмес, адам жөнүндө да сөз кыла билген талантыңыз үчүн чын жүрөгүмдөн ыраазычылык билдирем. Бүгүнкү күндө өзгөчө уга, сезе жана чындап маанилүү нерселер жөнүндө ойлонууга мажбурлаган суроолорду бере билген интервьюерлер аз кездешет. Сиз менен баарлашуу мен үчүн абдан жагымдуу болду.
Сизге чын жүрөгүмдөн илхам, жаңы чыгармачылык долбоорлор, дүйнөнүн көрүнүктүү адамдары менен кызыктуу жолугушуулар жана бардык пландарыңызды ишке ашыруу үчүн түгөнгүс күч-кубат каалайм.
Сиздин автордук рубрикаңыз ар кайсы өлкөлөрдүн, маданияттардын жана көз караштардын адамдарын түбөлүктүү баалуулуктардын – жакшылыктын, сый-урматтын, адамгерчиликтин жана акылмандыктын тегерегине бириктире берсин.
Эң негизгиси, ар бир окурманыма каалаарым – жашоону кийинкиге калтырбагыла. Жакындарыңарды сактагыла, убакытты баалагыла, ыраазычылык билдиргенди билгиле жана дүйнөгө таң калуу жөндөмдүүлүгүн сактагыла. Анткени дал ушул нерсе биздин жашообуздун маанисин чындап толтурат.
Маектешкен Ассоль Молдокматова – Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери, Чыңгыз Айтматов атындагы Эл аралык Ысык-Көл форумунун вице-президенти, коомдук ишмер, «Дүйнө лидерлери» эл аралык рубрикасынын автору