Көп мандаттуу округдар боюнча шайлоодо башкы ресурс – акча

Партиялык тизмеден баш тарткандан кийин шайлоого катышуу бир топ ачык жана жеткиликтүү болгондой таасир калтырды. Бирок шайлоо практикасы менен тааныштыгы бар адамдардын байкоосуна караганда, катышуунун негизги фактору катары белгилүүлүк, программа же талапкердин репутациясы гана эмес, каржылык мүмкүнчүлүк да калууда.

Көп мандаттуу округдарда бүткүл шайлоо өнөктүгү талапкердин өзүнө жүктөлөт. Үгүтчүлөр, логистика, транспорт, басма материалдар, шайлоочулар менен жолугушуулар, медиа аркылуу жылдыруу, байкоочулар, юристтер жана уюштуруу чыгымдары тынымсыз каржылоону талап кылат. Орточо активдүүлүккө керектелчү суммалар мурда өтмө позицияларды алууга кеткен чыгымдарга жакын болуп калат. Айрым учурларда 200–300 миң доллардан жогору сумма талап кылынышы мүмкүн, айрыкча округда күчтүү атаандаштар болсо же таасирдүү жергиликтүү топтор тартылса.

Алтурмак талапкер өзүнүн аймагында таанымал болуп, элдин колдоосуна ээлик кылса дагы, ресурссуз территорияны камтуу, айылдарда ишти жүргүзүү, жолугушууларды өткөрүү жана шайлоочулардын көңүлүн кармап калуу кыйын. Мунун баарына жетишээрлик каражат болбосо, эрежеге ылайык, ыктыярдуу жардам жана жеке кадыр-барк жетишсиз.

Мурдагы партиялык системадан формасы боюнча гана айырмаланат. Буга чейин каражат тизмеден орун алууга кетсе, азыр округда шайлоо өнөктүгүн жүргүзүүгө жумшалат. Маңызында, финансылык жүк азайган жок, а болгону партиялык механизмден талапкерлердин жеке жоопкерчилигине өттү.

Акча салуу жүз миң же миллионго жеткенде, кампания инвестициялык процесс катары кабыл алына баштайт. Чыгаша канчалык көп болсо, талапкер өзүн материалдык же уюштуруучулук жактан колдогондордун алдында ошончолук милдеттүү боло баштайт. Ал шайлоодон кийин кандай аракеттерди жасайт, кандай чечимдерди кабыл алат жана кимге милдеттүү болот – мунун баарына таасирин тийгизет.

Партиялар же ири тайпалар менен байланышпаган талапкерлер дагы ушул эле шарттарга туш келишет. Финансылык базасыз штабды, адамдарды, транспорт, медиалык колдоону кармоо мүмкүн эмес, демек, чоң ресурстарга ээ адамдар менен атаандашууга туура келет.

Репутация, идея жана профессионалдык тажрыйба маанилүү бойдон калат, бирок каржылык таяныч жок болсо, алар реалдуу жыйынтыкты сейрек көрсөтүшөт. Ошондуктан, көптөгөн күчтүү талапкерлер чечүүчү этапка жетпей эле, алсыз сапаттарынан эмес, акчанын жоктугунан улам катышууну токтотушат.

Келечектеги шайлоолорго келсек, азырынча акыркы тыянак чыгарууга эрте. Абал, колдоо формалары жана шайлоочулардын жүрүм-туруму өзгөрүшү мүмкүн, ошондой эле катышуунун чоң чыгымдарсыз жаңы үлгүлөрү пайда болушу ыктымал. Коомдо убакыттын өтүшү менен ар кандай талапкерлер үчүн мүмкүнчүлүктөр тең салмактуу болуп, акчанын ролу жок дегенде жарым-жартылай алсырайт деген күтүү сакталууда.