Кыргызстан фермерлерге кандай жардам бере алат жана азык-түлүк коопсуздугун кантип бекемдейт

Алма жана картошканы сатуудагы көйгөйлөр айыл чарба саясатынын алсыз жерин көрсөттү, түшүм жетишсиз. Фермерлерге сатып алуучулар, адилет баа, сактоочу жайлар жана кайра иштетүү керек.

Казакстан 2026-жылдын аягына чейин, анын ичинде Кыргызстандан да алма импорттоого тыюу салды, бирок өз аймагы аркылуу транзитке уруксат берди. Демек, башка рынокторго жеткиликтүүлүк сакталат. Эми жеткирүүлөрдү кыргыз өндүрүүчүлөрү үчүн пайдалуу кылып уюштуруу маанилүү.

Казакстандын алмасына карата жооп иретинде тыюу салуу чечкиндүү кадамдай сезилиши мүмкүн, бирок импорттун көлөмү жана анын ички бааларга тийгизген таасири тууралуу маалыматтар болбосо, ал жөн гана саясий кадам бойдон кала берет.

Жооп кайтаруу жоголгон сатып алуучуну кайтарып бербейт.

Казакстан менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, кыргыз алмаларын башка рынокторго чыгарууга транзит уюштуруу, жаңы сатып алуучуларды табуу жана түшүм жыйноо башталганга чейин келишимдерди түзүү керек. Мындан тышкары, фермерлердин сактоочу жайларга, муздаткыч жабдууларга жана кайра иштетүүгө жеткиликтүүлүгүн камсыз кылуу, ошондой эле ар кандай чектөөлөрдү киргизүүдөн мурун алма импортунун ички бааларга тийгизген таасирин баалоо зарыл.

Картошка базарынын көйгөйлөрү өзүнчө каралууга тийиш.

Дан базарында абал башкача. Россиянын буудай экспорту азайды, ал эми айрым жеткирүүлөр Кара деңиз портторунан Балтикага которулду. Кыргызстан россиялык жеткирүүчүлөрдүн сунуштарын изилдеп көрүшү керек. Бирок экспорттун кыскарышы автоматтык түрдө арзан дан дегенди билдирбейт.

Жеткирүү наркын, темир жол тарифтерин, канча вагон бардыгын, Казакстан аркылуу транзитти, дандын сапатын жана төлөө шарттарын эске алуу зарыл. Эгерде сатып алуулар пайдалуу болуп чыкса, аларды мамлекеттик резервди бекемдөө үчүн колдонсо болот. Бирок дан запасын так эсептөөлөрсүз беш-жети жылга сактоо негизсиз чара болуп калат. Канчалык таңкыстык болушу мүмкүндүгүн, сатып алуу жана сактоо наркын, ошондой эле запастарды жаңыртуу тартибин аныктоо зарыл.

Климаттык тобокелдиктер жана жаңжалдар жеткирүүлөрдүн үзгүлтүккө учурашына даяр болууну талап кылат. Ошол эле учурда, сөзсүз түрдө дүйнөлүк ачарчылык болот деп айтууга негиз жок. БУУнун Азык-түлүк жана айыл чарба уюму жакындап келе жаткан глобалдык катастрофаны айткан жок, ал ачарчылыктын олуттуу көйгөйүн белгилөөдө.

Азык-түлүк коопсуздугу символикалык тыюуларга жана ашыкча запастарга эмес, иштеп турган сатуу каналдарына, сактоо инфраструктурасына жана жүйөлүү сатып алууларга негизделиши керек. Айыл чарба саясатынын негизги критерийлери – өндүрүүчүлөрдүн кирешеси жана өлкөнү ишенимдүү камсыздоо.