Кыргызстан ШКУга катышуусун күчөтүүдө

Кытайдын Тяньцзинь шаарында өткөн Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) жылдык саммити уюмдун тарыхындагы эң ири саммит болуп, көп уюлдуу дүйнөнүн бекемделишинин тенденциясын символикалык түрдө тастыктады.

ШКУ тартылуу борбору катары 

2001-жылы Кытай, Россия жана Борбор Азия өлкөлөрү тарабынан түзүлгөн уюм бүгүнкү күндө глобалдык диалогдун негизги форматтарынын бирине айланды. Эгер мурда негизинен мурдагы советтик-кытай чек арасы боюнча коопсуздук маселелерине басым жасалса, азыр ШКУ экономикалык жана транспорттук кызматташтыктан тартып маданий жана гуманитардык байланыштарга чейинки темалардын кеңири спектрин камтыйт. 

Башка мамлекеттердин ШКУга болгон кызыгуусунун өсүшү учурдагы блокторго альтернатива издөө, тең укуктуулук жана улуттук кызыкчылыктарды сыйлоо негизги принциптер болуп саналган форматта мамилелерди курууга умтулуу менен түшүндүрүлөт.
Кытай менен Россиянын ролу 

Азыркы саммиттин Тяньцзинде өтүшү кокусунан эмес. Бул порт шаар акыркы жылдары Кытай менен Пекиндин мегаполистик агломерациянын алкагындагы интеграциясынын символу болуп калды. Пекин үчүн ШКУ – Евразиядагы лидерлигин бекемдөө жана көп тараптуу диалогго ачыктыгын көрсөтүү мүмкүнчүлүгү. 

Россия болсо ШКУну геосаясий туруксуздуктун фонунда Азия менен байланышты чыңдоо аянтчасы катары карайт. Владимир Путиндин Кытайга болгон сапары, анын ичинде Экинчи дүйнөлүк согуштагы Жеңиштин 80 жылдыгына арналган парадга катышуусу иш-чарага өзгөчө символизм кошту.

Кыргызстан жана Борбор Азия 

Кыргызстан үчүн ШКУга катышуу – бул жөн гана дипломатиялык ишмердүүлүк эмес, ошондой эле транспорт, энергетика жана коопсуздук тармагында өз кызыкчылыктарын илгерилетүү мүмкүнчүлүгү. Борбор Азия жалпысынан ШКУнун стратегиясында негизги орунду ээлейт жана учурдагы саммит Кытай тарабынан аймакка көңүл буруу күчөп жатканын дагы бир жолу тастыктады.

Перспективалар

Баса белгилей кетчү нерсе, ШКУ эбак эле аймактык бирикменин чегинен чыгып, толук кандуу глобалдык оюнчуга айланып баратат. Бул дүйнөлүк тенденцияны чагылдырат: күчтөрдүн тең салмактуулугу бир уюлдуулуктан көп уюлдуулукка карай жылып, ШКУ жаңы дүйнөлүк түзүлүштүн борборлорунун бири болуп калууда. 

Тяньцзиндеги саммит ШКУнун Чыгыш менен Батышты бириктирген натыйжалуу эл аралык уюм катары өнүгүүсүн улантып жатканын көрсөттү. Кыргызстан үчүн бул мүмкүнчүлүктөрдүн терезеси, аны мүмкүн болушунча прагматикалык түрдө пайдалануу керек.