Кыргызстан – КМШнын жаңы криптоборбору: алмашуу жайлары, трейдинг жана мамлекеттик майнинг 

Кыргызстан криптовалюталар жана блокчейн технологиялары боюнча аймактык борборлордун бирине тездик менен айланууда: лоялдуу мыйзамдар, операторлордун санынын өсүшү жана миллиарддаган жүгүртүүлөр виртуалдык активдер рыногун Борбор Азияда гана эмес, дүйнөлүк картада да көрүнүктүү оюнчуга айландырып жатат.

Кыргызстанда виртуалдык активдердин өнүгүүсүнүн учурдагы этабы абдан тездик менен өнүгүүдө. Биз криптовалюта жана блокчейн технологияларын өнүктүрүү боюнча дүйнөдөгү алдыңкы 20 өлкөнүн катарына кирдик. 

Рынок институционалдык калыптануу стадиясына жетти деп айтууга болобу? Дүйнөлүк масштабда – ооба, ал жакта крипторынокко кирип, инвестиция салган институционалдык фонддор активдүү иштеп жатышат. Эң ири BlackRock компаниясы криптовалютага, атап айтканда, биткойнго жана майнингге тынымсыз инвестиция салып турат. 

Бизде мыйзамдар абдан лоялдуу. 2022-жылы виртуалдык активдер жөнүндө мыйзам кабыл алынган, дал ушул мыйзам КМШ өлкөлөрүнөн көптөгөн криптовалюталык компаниялардын Кыргызстанда ачылышына өбөлгө болду. Биздин мыйзамдар криптовалюта жана блокчейн рыногун өнүктүрүүгө мүмкүндүк берет, ал эми башка өлкөлөрдө бул маселелер дагы деле талкууланууда. 

Өткөн жылы Москвада барганымда, толук бир саат Кыргызстандын рыногуна арналды. Кыргызстан мыйзамдарынын аркасында криптовалюталарды өнүктүрүү боюнча аймакта биринчи орунда экени айтылды. Биз КМШ жана Борбордук Азия өлкөлөрүнүн арасында эң алдыдабыз. 

Виртуалдык активдерди чыгаруучулар жаңыдан өнүгүп башташты. Кыргызстанда эмиссияны баштоо кыйын эмес. Төмөн активдүүлүк КМШ өлкөлөрүндө бул рынок жалпысынан начар өнүккөндүгүнө байланыштуу: кээ бир жерлерде ага тыюу салынган, кээ бир жерлерде мыйзамдар түшүнүксүз бойдон калууда. 

Мындан тышкары, азырынча   бул келечек эмес, бүгүнкү күн экенин түшүнгөн адамдар аз. Бул тармакта чоң акча табууга болот, бирок өлкөдө адистер аз, ошондуктан эмитенттер аз ачылууда.

Азыр кыш мезгилинде, калк үчүн электр энергиясы жетишсиз болгондуктан, майнинг убактылуу токтотулду. 

Кышкы сезон аяктагандан кийин, фермалар кайрадан иштей баштайт. Мамлекеттик майнинг фермалары курулуп жатат. Мыйзамда биткоин жана BNB монетасын сатып алуу менен мамлекеттик резерв каралган жана бул фермалар мамлекет үчүн биткоин казып алышат.

Криптовалюта алмашуу көбүрөөк өнүккөн. Ошондой эле трейдингге активдүү окутушат. Көбү бул тармакка келип, криптовалюталар менен соода кылышат, бирок бул өтө тобокелдүү бизнес. Менин оюмча, трейдинг – бул кумар оюндарындай: болжол менен 5% адам гана ийгиликтүү болот. 

Мен өзүм трейдинг менен алектенгем жана муну тажрыйба жүзүндө билем. Чоң акча тапса болот, бирок жоготуп да алуу да мүмкүн. Рыноктун кантип иштээрин түшүнүү жана тажрыйба топтоо керек. Биринчи жолу адам дээрлик дайыма акчасын жоготот. 

Ошондой эле P2P алмашуусу активдүү өнүгүүдө, көптөр маржадан акча табышат. Компаниялар, расмий алмаштыруучу жайлар, майнинг структуралары ачылууда. Алар негизги салык базасын түзүшөт жана мамлекетке көбүрөөк салык төлөшөт.

Жеке адамдар да бар, бирок алардын үлүшү аз. Көбүнчө бул трейдерлер жана P2P-операторлор, алар жашоо үчүн азыраак акча табышат. Адатта, миллиондорду таппайт, бирок күнүмдүк чыгымдарга жетет. 

Бирок адамдар виртуалдык активдер жана криптовалюталар деген эмне экенин дагы деле жакшы түшүнүшпөйт. Мектептерден жана университеттерден баштап, ошондой эле мамлекеттик кызматкерлер арасында да таанытуу жана окутуу программалары керек. Азырынча масштабдуу программалар жок, ошондуктан таратуу "сарафан радио" принциби боюнча жүрүп жатат. Көбүнчө дилетанттар шектүү компанияларга барып, акчасын жоготуп алышат. Адистер аз, алар негизинен P2P жана трейдинг чөйрөсүндө иштешет. 

Эң жакшы коргонуу – бул жеке каржылык сабаттуулук. Банктардан же мамлекеттик органдардан деп телефон чалган шылуундар менен байланышууга болбойт. Президент эч качан эч кимди кандайдыр бир долбоорлорго инвестиция салууга чакырбайт. Сак болуп, жеңил киреше жөнүндөгү жарнамалык убадаларга алданбоо керек.