Заводдор эле эмес: Борбор Азияга корей технологиялары, ЖИ жана билим берүү эмне үчүн керек

Издөө системалары үчүн баракчанын сүрөттөлүшү: Борбор Азия Түштүк Корея менен өнөктөштүктөн инвестицияларды гана эмес, жасалма интеллект, санариптештирүү жана жаңы өндүрүштөр чөйрөсүндөгү технологияларды, адистерди жана компетенцияларды алууну күтүүдө.

"Борбор Азия – Корея Республикасы" биринчи саммитиндеги миллиарддаган долларлар, критикалык минералдар жана жаңы ишканалар тууралуу билдирүүлөрдүн арасында  бир жалпы тема байкалбай калышы мүмкүн.

Аймактын дээрлик бардык өлкөлөрү адамдар жөнүндө сүйлөштү.

Кыргызстан кадрларды даярдоо боюнча адистештирилген борборлорду жана биргелешкен билим берүү программаларын түзүүнү сунуштайт. Казакстан AI Talent регионалдык программасын колдойт. Өзбекстан "заказ – даярдоо – жумушка орноштуруу" моделин сунуштайт.

А булар заводдорго инвестициялардан кем эмес маанилүү болушу мүмкүн.

Заманбап өндүрүштү жабдуулар менен кошо сатып алуу мүмкүн эмес. Аны башкара жана өнүктүрө алган инженерлер, программисттер, изилдөөчүлөр, технологдор жана менеджерлер керек.

Ошондуктан, чыныгы технологиялык трансфер чет элдик капиталдан кийин өлкө ичинде билим калганда гана ишке ашат.

Жасалма интеллект өзүнчө багытка айланууда

Садыр Жапаров биргелешкен пилоттук технологиялык аянтчалардын тармагын түзүүнү сунуштады. Бизнес-саммитте ал стартаптарды, жасалма интеллектти жана санариптик платформаларды колдоого басым жасады.

Казакстан аймактык AI Talent программасын ишке киргизип, жасалма интеллект адистерин даярдоону сунуштады. Бул багытта кызматташтык декларациялардан ашып түштү, Түркстанда Woosong университети ачылды, Кызылордада SeoulTech менен биргеликте Жасалма интеллект институту түзүлүп, жаңы билим берүү долбоорлору жарыяланды.

Өзбекстан да кызматташтыктын жаңы этабын жасалма интеллект, санариптик коопсуздук жана технологиялык экономика үчүн кадрларды даярдоо менен байланыштырат. Ташкент менен Сеулдун сүйлөшүүлөрүндө инновациялык-технологиялык кызматташтык мындан аркы өнөктөштүктүн негиздеринин бири катары белгиленген.

Чындыгында, Борбор Азия өлкөлөрү Кореядан даяр санариптештирилген чечимдерди алууга умтулган жок, алар технологиялык чечимдерди өздөрү түзүшүнө мүмкүндүк берүүчү компетенцияларга жетүүнү көздөп жатышат.

Бул кыйла татаал, бирок экономикалык жактан баалуу.

Климат да экономикага айланат

Саммиттин дагы бир жалпы темасы – энергетикалык өткөөл жана климат.

Кыргызстан тоолуу аймактардын климаттык туруктуулугу боюнча өнөктөштүктү түзүүнү жана гидроэнергетика жана жашыл мобилдүүлүк багыттарында кызматташтыкты өнүктүрүүнү сунуштады.

Өзбекстан Борбор Азия менен Кореянын климаттык жана көмүртек боюнча өнөктөштүгүн жактады.

Казакстан таза суутек тармагында биргелешкен долбоорлорду, ошол эле учурда салттуу энергетиканы модернизациялоо боюнча кызматташтыкты сунуштап жатат.

Бул жерде табигый айырмачылыктар бар: беш мамлекеттин энергетикалык системалары кескин айырмаланат. Бирок жалпы кызыкчылык бир – ишенимдүүлүктү жоготпостон энергетиканы модернизациялоого мүмкүндүк берген технологиялар.

Эмне үчүн Корея?

Өнөктөштү тандоо да кокусунан эмес.

Чөлкөм Корея Республикасына бир гана экономикасынын көлөмү үчүн кызыгып жаткан жок.  Корея  дагы чектелген чийки зат базасы бар өлкөдөн автомобиль, электроника, жарым өткөргүч жана жогорку технологиялык жабдууларды өндүрүү жаатындагы дүйнөлүк ири өлкөлөрдүн бирине айланган.

Борбор Азия үчүн бул тажрыйба өзгөчө жагымдуу, анткени аймак азыр өз көйгөйүн: кошумча нарк чынжырында кантип жогору көтөрүлсө болоорун чечүүгө аракет кылып жатат.

Компонент өндүрүүгө караганда металлды сатуу оңой.

Өзүнүн инженердик мектебин түзүүгө караганда электр станциясын куруу оңой.

Жасалма интеллектти иштеп чыга ала турган адамдарды даярдоого караганда, системаны сатып алуу оңой.

Бирок дал биринчи варианттар өлкөнүн ичинде алда канча көп экономикалык наркты калтырат.

Кийинки саммит жыйынтыктар боюнча бааланат

Жаңы моделдин алсыз жери бар: азырынча сунуштардын көпчүлүгү демилгелер, меморандумдар жана пландар бойдон калууда.

Ошондуктан бир нече жылдан кийинки кызматташтыктын натыйжасы өткөрүлгөн форумдардын саны менен өлчөнбөйт.

Канча өндүрүш ишке киргени, канча инвестиция тартылганы, аймакта канча чийки зат кайра иштетиле баштаганы, канча технология локалдашканы жана канча адис даярдалганы алда канча маанилүү болот.

Бул жерде Кыргызстандын позициясы жалпы чакырыкты так чагылдырат. Садыр Жапаров кийинки жолугушууга чейин өндүрүштөр ишке кирип, инвестициялар тартылып жана технологиялар киргизилип калышы керектигин билдирди.

Биринчи саммит тараптар кызматташтыкты кандай көрөрүн көрсөттү.

Корея рынокторго, ресурстарга жана жаңы долбоорлорго туруктуураак жеткиликтүүлүктү алат. Борбор Азия акчаны гана эмес, технологияны, өндүрүштү жана билимди алгысы келет.

Эгер бул түзүм иштесе, өнөктөштүктүн негизги натыйжасы Борбор Азиядан экспорттолгон чийки заттын көлөмү менен эмес, аймак өзү өндүрө ала турган продукциянын наркы менен өлчөнөт.