Криптовалюта же электр энергиясы: Кыргызстан үчүн кайсысы маанилүүрөөк?

Кыргызстан криптоиндустрияга карата катаал чечимдердин бирин кабыл алды – өлкө майнингден толугу менен ажыратылды.

Бул оңой эмес, бирок азыркы шартта зарыл чечим. Негизги фактор – энергетикалык коопсуздук. Кыргызстанда өзгөчө кыш мезгилинде, дайыма электр энергиясынын тартыштыгы жаралат. Майнинг – өтө көп энергияны талап кылган процесс. Калк жана стратегиялык объектилер электр энергиясына муктаж болуп турганда, аны майнинг үчүн максатсыз пайдалануунун, атүгүл ага жогорку тариф белгиленген учурда да кереги жок. Бул чара улуттук кызыкчылыктарды коргоого жана энергетикалык системанын туруктуулугун камсыздоого багытталган.

Майнингге байланыштуу операциялардын көлөмү азаят. Бул майнерлерди тейлеген бизнеске (жабдуучулар, оңдоо) таасир этет. Ири майнинг менен алектенбеген жеке инвесторлор үчүн кесепеттери минималдуу болот, анткени алардын инвестициялары (криптоактивдерди сатып алуу жана сатуу) жергиликтүү өндүрүшкө көз каранды эмес. Бирок жөнгө салуучу чөйрөгө болгон жалпы ишеним убактылуу төмөндөшү мүмкүн.

Ири майнерлер, айрыкча жабдууларды тез арада жылдырууга мүмкүнчүлүгү барлар, энергетикалык жана жөнгө салуу жаатындагы ыңгайлуу юрисдикцияларды, мисалы, арзан электр энергия профицитине ээ аймактарды издешет. Бул валюта рыногуна кыйыр түрдө таасир этет: казылып алынган криптовалютаны сатуудан түшкөн валютанын агымы азаят жана жабдууларды импорттоо үчүн валютага болгон суроо-талап төмөндөйт. Жалпы ИДПнын көлөмү үчүн таза натыйжа анча деле маанилүү болбошу мүмкүн, бирок көмүскө жүгүртүүгө таасирин тийгизет.

Түздөн-түз эч кандай таасир этпейт. Эл аралык криптовалюталардын (Bitcoin, Ethereum ж.б.) баасы жергиликтүү окуялардан улам эмес, глобалдык рынок тарабынан аныкталат. Кыргызстан бул рыноктун өтө эле кичинекей бөлүгү болуп саналат, ошондуктан дүйнөлүк котировкаларга таасир эте албайт. Кыргызстандыктар сатып алган криптовалюта эл аралык биржадагыдай эле баада турат.

Бул криптоактивдерди түздөн-түз жөнгө салуу эмес, а энергетиканы көзөмөлдөө чарасы. Криптовалютага ээлик кылуу же соода жасоого тыюу салуу максатында өчүрүү болуп жаткан жок, ал ресурстарды башкарууга багытталган. Бирок бул келечектеги системалуу жөнгө салуунун башталышы болушу мүмкүн. Ошол эле учурда, бул, албетте, жеке демилгенин конкреттүү түрүнө бир – энергияны көп талап кылган майнингге салынган чектөө.