Агрардык сектор: эптемей жашоодон туруктуу өсүүгө
Суу ресурстары, айыл чарба жана тамак-аш өнөр жайы министрлигинин отчетуна ылайык, 2025-жылдын биринчи жарымында Кыргызстандын агрардык сектору ишенимдүү өсүш көрсөттү.
Айыл чарба продукциясынын дүң көлөмү дээрлик 120 миллиард сомго, кайра иштетүү болжол менен 50 миллиардга жетти. Эгер бул көрсөткүч жок дегенде 80 миллиардга чейин өссө, анда бүтүндөй тармактын өнүгүүсүндө сапаттык секирик орун алды дей берсек болот.
Аймактардын социалдык-экономикалык туруктуулугу көп жагынан айыл чарбасынын абалына көз каранды экенин эске алсак, бул өзгөчө маанилүү. Айылды жандандырбай туруп, жашоо деңгээлин системалуу түрдө жогорулатууга жетишүү мүмкүн эмес. Ошондуктан министрлик эки негизги багытка көңүл бурду: суу ресурстары менен камсыз кылуу жана экспорттук мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү.
Мекеменин маалыматы боюнча, жарым жылда 429 километр ирригациялык каналдар калыбына келтирилди, 302 гидротехникалык курулма оңдолду, 91 насостук станция жана 156 насостук орнотуу ишке киргизилди, ошондой эле 53 километр дренаждык тармак тазаланды. Булардын натыйжасында жеткирилген суунун көлөмү өткөн жылга салыштырмалуу 1 миллиард кубометрге көбөйдү, бул 1,1 миллион гектардан ашык айыл чарба жерлерин сугарууга мүмкүндүк берди.
Европа реконструкция жана өнүктүрүү банкынын (ЕБРР) жана Евросоюздун колдоосу менен өлкөгө суу берүү жана эсепке алуу системаларын модернизациялоо үчүн 5 миллиард сомго чейин каржы тартылды. Ошол эле учурда ФАОнун жасалма мөңгүлөрдү түзүү боюнча долбоору ишке ашырылууда — бир эле объект 500 гектарга чейинки талааны сууга камсыз кылууга жөндөмдүү. 106 суу сактагыч курулуп жатат, алардын 10у ишке киргизилди, дагы 12си курулуп жатат.
Айыл чарба продукциясын экспорттоо дагы оң динамиканы көрсөтүүдө. 2025-жылдын биринчи кварталында эле Кыргызстан чет өлкөлөргө 96 миң тоннадан ашык продукция экспорттоду, анын ичинде картошка, буурчак өсүмдүктөрү, жаңгактар, жаңы мөмө-жемиштер жана кургатылган жемиштер бар. Январь–май айларында сүт азыктарын экспорттоо 16,5 миң тоннаны түздү. 2024-жылдын жыйынтыгы боюнча айыл чарба экспортунун жалпы көлөмү 34,17 миллиард сомду түздү, продукция 80ден ашык өлкөгө жеткирилди.
Ички инфраструктураны өнүктүрүү дагы тездетилген темпте жүрүп жатат. Өлкөдө 425 кайра иштетүү ишканасы иштейт, 68 жаңы айыл чарба кооперативи түзүлдү, фермерлерге 3,3 миллиард сом суммасында 6% жылдык үстөк менен жеңилдетилген кредиттер берилди.
Органикалык айыл чарба боюнча мамлекеттик программа 2029-жылга чейин сертификатталган жерлердин аянтын 63 миң гектардан 200 миң гектарга чейин көбөйтүүнү карап жатат, бул экспорттук мүмкүнчүлүктөрдү кыйла кеңейтет.
Кыргызстандын айыл чарба сектору эптемей жашоо фазасынан чыгып, туруктуу өсүү мезгилине кадам таштады. Суу менен туруктуу камсыздоо, кайра иштетүү, каржыга жана рынокторго жеткиликтүүлүк болсо, фермерлер киреше таап, келечекке ишенимдүү карап иштей алышат. Бул эми жашоо үчүн күрөш эмес — бул бүтүндөй мамлекеттин экономикалык туруктуулугунун негизи боло ала турган системалуу өнүгүүгө өтүү.