15 миңден ашуун жемиш дарагы: Кыргызстанда мектеп алдындагы бак балдардын тамак-ашына кантип жардам берүүдө
Кыргызстанда мектеп тамак-ашын өнүктүрүү багыттарынын бири катары айылдагы мектептердин алдына бак өстүрүү болууда. Бул долбоорду ишке ашырууга “Эл-Ди-Эс Черитиз” коомдук кайрымдуулук фонду жана “Мерсико” эл аралык уюму катышты.
Мектептер керектүү азык-түлүктөрдүн бир бөлүгүн өздөрүнүн алма, алмурут, өрүк, кара өрүк жана курма өскөн аянттарынан алышмак, идея ушунда болчу. Жыйналган жемиштер окуучуларды тамактандырууга жумшалат, ал эми ашыкча түшүмдү сатуудан түшкөн каражатты мектептин менюсун жакшыртууга пайдаланса болот.
2021-жылы Кыргызстандын 155 мектебинде көчөттөр отургузулган. Мектепке караштуу 40 гектар аянтта 15 миңден ашык жемиш бактары өскөн. Ошол эле жылы айылдык мектептер биринчи түшүмүн ала баштады.
"Эл-Ди-Эс Черитиз" фонду долбоорду кеңейтүүгө чоң салым кошту. Буга чейин 2021-жылы фонддун каржылык колдоосу менен 20 мектепте кошумча 2 102 көчөт отургузулган. Кийинчерээк "Мерсико" тарабынан жүргүзүлгөн баалоо көрсөткөндөй, жаш дарактардын 95%ы тамыр алган.
Мындан тышкары, иш бак отургузуу менен эле чектелген эмес. Мектеп администрацияларынын жана жергиликтүү жамааттардын өкүлдөрү дарактарды багуу боюнча окутуудан өтүп, керектүү шаймандарды жана башка колдоолорду алышкан. Айрым мектептер жемиштерди кургатуучу жабдуулар менен камсыз болушкан, бул түшүмдү кийинчерээк колдонуу үчүн сактоого мүмкүндүк берген.
Мектеп багы долбоору өнүгүүнү улантты. 2023-жылы "Мерсико" дагы 31 мектепте бак түптөгөн. Бул этап башка донордук колдоо менен ишке ашырылган, бирок ошол эле — мектептин өзүнүн түшүмүн балдардын тамак-ашы үчүн кошумча ресурс катары пайдалануу моделин колдонгон.
Бул демилгенин өзгөчөлүгү – узак мөөнөттүүлүгүндө. Азык-түлүктү бир жолу жеткирүүдөн айырмаланып, жемиш бактары туура кам көрүлсө, көп жылдар бою түшүм берет. Мектептер аны балдарды тамактандыруу үчүн пайдаланууга, продукциянын бир бөлүгүн сактоого жана ашып калгандан түшкөн кирешени ашкананын муктаждыктарына жумшоого мүмкүнчүлүк алышат.
Ошентип, "Эл-Ди-Эс Черитиз" уюмунун колдоосу Кыргызстандагы мектеп бактарын өнүктүрүү боюнча кеңири программанын бир бөлүгү болуп калды. Фонддун жардамы менен 2021-жылы эле отургузулган эки миңден ашык дарак мектептер үчүн узак мөөнөттүү ресурска айланды. Бул кайрымдуулук учурдагы маселени чечүүгө гана эмес, көптөгөн жылдарга эсептелген жыйынтыкка багытталаарынын мисалы болуп калды.