Бишкекте “Коопсуз балалык” форуму өттү

Иш-чара «Балдардын укугун коргоочулар лигасы» коомдук фонду, «Биздин айымдар» коомдук уюму жана Кыргызстандын ыктыярчылар союзу тарабынан уюштурулуп, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын, Бишкек шаарынын жана Чүй облусунун жергиликтүү кеңештеринин депутаттарынын, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратынын, Башкы прокуратуранын жана Чүй облусунун өкүлдөрүнүн, Кыргыз Республикасынын Акыйкатчы (Омбудсмен) институтунун, коомдук уюмдардын, коомдук ишмерлердин жана массалык маалымат каражаттарынын катышуусында өттү.

Форумга ошондой эле зомбулуктан жапа чеккен балдарга жана ата-энелерге жардам көрсөтүү борборлорудун жана мектептердин өкүлдөрү, Кыргыз Республикасынын Адвокаттар кеңешинин эксперттери, психологдор, Аксакалдар соту, коомдук профилактика борборлору, зордук-зомбулукка кабылган балдардын ата-энелери катышты.

Форумдун максаты – депутаттардын, министрлер кабинетинин, коомдук уюмдардын, активисттердин, жарандардын, зордук-зомбулукка кабылган балдардын ата-энелеринин, эксперттердин жана мамлекеттик органдардын күч-аракетин бириктирүү, укук коргоо тармагындагы актуалдуу маселелерди талкуулоо жана балдарды зомбулуктан коргоо системасын реформалоо боюнча сунуштарды иштеп чыгуу.

Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Социалдык саясат боюнча комитетинин төрайымы Винера Раимбачаева бул тууралуу төмөндөгүнү билдирди.

Винера Раимбачаева: «Адамдын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын талаптагыдай коргоп, коопсуз мамлекетти түзүү ар бир мамлекеттин милдети. Ал эми балдардын коопсуздугун камсыз кылуу, алардын укуктарын ишке ашыруу, балдарды зордук-зомбулуктан коргоо жаатында - Кыргызстанда балдардын укуктарын ишке ашыруу жана алардын коопсуздугун камсыз кылуу боюнча бир топ алгылыктуу иштер жүргүзүлүп жатканына карабастан, тилекке каршы, акыркы убакта биздин өлкөдө балдардын укуктары жана кызыкчылыктары бузулуп, аларга карата зордук-зомбулук күчөгөнү байкалууда. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши балдарга карата зомбулук маселелери боюнча мамлекеттик органдар жана көз карандысыз уюмдар менен активдүү өз ара аракеттенип, аялдарга жана балдарга карата мыйзамдарды өркүндөтүп, тармактык министрликтердин ишинин натыйжаларына дайыма комплекстүү баа берүү аркылуу катуу көзөмөлдү камсыз кылуусу зарыл деп эсептейм».

Бул тууралуу КР Жогорку Кеңешинин депутаты Айсулуу Мамашева төмөнкүдөй билдирүү жасады: «Жакында бир нече бала каза болду, бул - чоң шалаакылык. Мектептердеги рэкетчиликтен жана топ-топ зордук-зомбулуктан балдардын мектепте жана үйдө өзүн коопсуз сезиши үчүн олуттуу реформаларды жүргүзүү зарыл. Ата-энелер балдарын тарбиялоодогу жоопкерчилигин унутпашы керек. Балдары менен баарлашуу жана зордук-зомбулукка чыдамсыздык мамилени жайылтуу ата-энелердин милдети. "Зордук-зомбулукка барган балдар, адатта, зомбулуктун курмандыгы болушат - бул бузулган чөйрө."

КР Жогорку Кеңешинин депутаты Аида Исатбек кызы: «Башкы прокуратуранын, Акыйкатчы институтунун, эксперттердин катышуусунда ведомстволор аралык комиссия түзүп, балдарды зордук-зомбулуктан натыйжалуу коргоого, профилактикалык иштерди жүргүзүүгө тоскоол болгон системалуу көйгөйлөрдү аныкташыбыз керек. Балдардын коргоосуз калышынын чыныгы себептери эмнеде экенин аныкташыбыз керек. Комиссиянын ишинин жыйынтыгы боюнча тиешелүү чаралар көрүлсүн”.

КР Жогорку Кеңешинин депутаты Жунушалиева Гүлсүнкан балдарга карата зомбулуктун алдын алууда үй-бүлө институтунун сапаты чоң роль ойнорун белгиледи. «Үй-бүлө институту болбосо, балдарды коргоо үчүн эч нерсе кылуу кыйын. Бул көйгөйдү баарыбыз ойлонушубуз керек», - деп билдирди.

Форумдун уюштуруучусу, “Балдар укугун коргоочулар лигасы” коомдук фондунун директору Назгүл Турдубекова: “Учурдагы кырдаал балдарга жардам көрсөтүү боюнча адистештирилген борборлорду түзүү аркылуу жергиликтүү деңгээлде мамлекеттик органдарды күчөтүүнү талап кылат, бул бардык деңгээлдеги балдарга карата зомбулуктун алдын алууга жардам берет. Зордук-зомбулуктан жапа чеккен ар бир баланы жана учурда алардын балдарынын укуктарын калыбына келтирүүдө материалдык колдоо жана жардамга муктаж болгон үй-бүлөлөрдү коргоо боюнча чараларды күчөтүү керек. Балдарды коргоо системасына баа берүү зарыл, анткени жаңы көйгөйлөр жаңы чечимдерди талап кылат. Балдар үчүн бардык кызматтарды, анын ичинде 111 ишеним телефонун онлайн форматка өткөрүү маанилүү, бул ар бир балага жана ата-энеге өз убагында жардам алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болууга мүмкүндүк берет. Натыйжалуу мамлекеттик колдоо болбосо, балдар кайра травма алышат».

Форумдун башка уюштуруучусу, «Биздин айымдар» коомдук уюмунун директору, Кыргызстандын волонтерлор союзунун төрайымы Айжан Чыныбаева: “Биз, ишкер аялдар жана ыктыярчылар бул форумдун ишине активдүү салым кошуп, катышып жатабыз, анткени коомдогу зомбулук көйгөйлөрүнө кайдыгер карабоо ар бир жарандын милдети деп эсептейбиз. Бул көйгөйдүн айланасында жалпы коомчулук биригип, өз салымын кошушу керек”.

Башкы прокуратуранын орун басары республика боюнча өспүрүмдөр арасындагы кылмыштуулуктун абалы олуттуу тынчсызданууну жаратып жатканын белгиледи. Балдар арасындагы жана аларга каршы кылмыштуулуктун, үй-бүлөлүк зомбулуктун көйгөйлөрү боюнча ыйгарым укуктуу органдар мыйзамда белгиленген талаптардын негизинде толук кандуу иштерди жүргүзүүгө тийиш.

Кыргыз Республикасынын Акыйкатчысынын орун басары Айчүрөк Назаралиева белгилегендей, институт балдарга карата зордук-зомбулуктун жана кылмыштуулуктун системалуу көйгөйлөрүн жана себептерин аныктоо максатында Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын жана кылмыштуулуктун алдын алуу планынын аткарылышына мониторинг жүргүзөт.

Адвокаттар жана адвокаттар кеңешинин өкүлдөрү, ювеналдык юстициянын жактоочулары ювеналдык юстициянын минималдуу стандарттарын мамлекеттик адвокаттар гана эмес, жеке адвокаттар да колдонушу керек деп билдиришти. Ювеналдык юстиция менен иштеген бардык юристтер үчүн атайын тренингдерди киргизүү маанилүү. Балдардын кайра травмаларын болтурбоо үчүн тергөөдө же соттук отурумда жабырлануучу бала менен потенциалдуу кылмышкердин ортосунда түз байланышты болтурбоо зарыл.

Билим берүү адистери мектептерде клубдук иш-чаралардын жоюлушу да мектептерде мектеп рэкетинин, зордук-зомбулуктун жана кылмыштуулуктун көбөйүшүнө салым кошконун айтышты. Клубдун иши мектеп театрларын, зордук-зомбулуксуз мектеп клубун жана мектептерди жараштыруу кызматтарын иштетүүгө мүмкүндүк берди. Клубдук иштерди калыбына келтириш керек, антпесе этикалык жана маданий нормалары жок балдардын бүтүндөй мууну өсүп чыгат. Ошондой эле лицей, гимназияларды алгач жакшыртып, статусун кайтаруу керек. Гимназия жана лицейлердин статусунун жоюлушу мектептен мыкты мугалимдердин жеке менчик мектептерге агып кетишине алып келди, мамлекеттик мектептерде билим сапаты начарлоодо.

Медицина кызматкерлеринин профсоюзунун башчысы Бермет Барыктабасова жана медициналык эксерттер балдарды коргоо боюнча ыйгарым укуктуу органдардын ишмердүүлүгүндө балдарды зордук-зомбулуктан коргоонун эл аралык стандарттарын сактоонун маанилүүлүгү тууралуу айтып беришти.

Зордук-зомбулукка кабылган балдардын ата-энелери депутаттардан алардын иштерин көзөмөлгө алууну өтүнүштү.

Форумдун жыйынтыгында катышуучуларга Форумдун Резолюциясынын долбоору таркатылды. Форум катышуучулары ошондой эле мындай форумдарды үзгүлтүксүз өткөрүп турууну чечишти