Замир Айылчыев, эксперт: «Мектеп 21» – Кыргызстанды санариптик экономиканын жаңы баскычына чыгара турган долбоор
Кыргызстанда быйыл ишин баштай турган «Мектеп 21 – санариптик технологиялар мектеби» өлкөдө IT кадрларын даярдоонун жаңы моделин сунуштайт. Аталган долбоор жарандарга акысыз билим берип, заманбап кесип өздөштүрүүгө мүмкүнчүлүк түзүүнү көздөйт. Долбоордун өлкө үчүн мааниси, санариптик экономиканын келечеги жана Кыргызстанды региондогу IT борборго айлантуу мүмкүнчүлүктөрү тууралуу билим берүү тармагындагы эксперт Замир Айылчыев менен маектештик.
«Мектеп 21» IT адистеринин жаңы муунун даярдай турган мектеп
– Кыргызстанда ишке кире турган «Мектеп 21» долбоорунун негизги артыкчылыгы эмнеде? Ал өлкөнүн IT тармагына кандай өзгөрүү алып келет?
– Азыр дүйнө санариптик экономикага өтүп жатат. Кыргызстан дагы бул процесстен четте калган жок. Өлкөдө IT адистерине болгон суроо-талап жылдан-жылга өсүүдө. Акыркы 12 жылда эле IT тармагы экономикага 40 миллиард сомдон ашык киреше алып келди. Ал эми Жогорку технологиялар паркына кирген компаниялар 2024-жылы 11,4 миллиард сомдук киреше таап, анын 93 пайызы экспорттон түшкөн.
Бул көрсөткүчтөр IT тармагы өлкө үчүн эң келечектүү багыттардын бири экенин айгинелейт. Ошол эле учурда Кыргызстанда болгону 16 миңге жакын IT адиси эмгектенет. Санариптик кызматтарга болгон суроо-талап өсүп жаткан шартта бул жетишсиз.
«Мектеп 21» жаштарды гана эмес, кесибин өзгөртүүнү каалаган бардык жарандарды заманбап технологияларга окутуп, өлкөнүн санариптик экономикасынын өнүгүшүнө олуттуу салым кошо алат.
Кыргызстан региондогу IT борбор боло алабы?
– Кыргызстанды Борбор Азиядагы күчтүү IT борборго айлантуу үчүн кандай шарттар түзүлүшү керек?
– Бул жерде мамлекеттик жана жеке сектордун кызматташуусу чечүүчү мааниге ээ. Дүйнөлүк тажрыйба муну далилдеп келет.
Мисалы, АКШдагы Кремний өрөөнү бүгүн дүйнөнүн технологиялык борборуна айланган. Мамлекет инфраструктура түзүп, мыйзамдарды жөнөкөйлөштүрүп, жагымдуу шарттарды жараткан. Ал эми жеке сектор инвестиция тартып, инновацияларды өнүктүргөн.
Эстония дагы жакшы үлгү. Калкы аз болсо да, дүйнөдөгү эң санариптешкен өлкөлөрдүн бири болуп калды. Электрондук өкмөт мамлекеттик кызматтарды жеңилдетип, инвесторлордун ишенимин арттырды.
Кыргызстанда дагы «Түндүк» сыяктуу санариптик платформалар ийгиликтүү иштеп жатат. Эгер мамлекеттик саясат менен жеке сектордун мүмкүнчүлүгү айкалышса, өлкөнүн региондогу IT борборго айланууга бардык мүмкүнчүлүгү бар.
«Мектеп 21» бардык муундар үчүн мүмкүнчүлүк ачат
– Көпчүлүк бул долбоор жаштарга гана арналган деп эсептейт. Чындыгында кимдер үчүн мүмкүнчүлүк түзүлөт?
– Бул долбоор бардык курактагы адамдар үчүн ылайыктуу. Азыр дүйнөдө айрым кесиптер жоголуп, алардын ордуна жаңы адистиктер пайда болууда. Ошондуктан жаңы билим алуу ар бир адам үчүн зарыл болуп калды.
«Мектеп 21» дүйнөгө белгилүү 42 Network билим берүү системасынын негизинде түзүлгөн. Бул жерде салттуу лекциялар жок. Катышуучулар өз алдынча иштеп, бири-биринен үйрөнүү аркылуу билим алышат. Мындай ыкма чыгармачыл ой жүгүртүүнү, командада иштөөнү жана көйгөйлөрдү чечүү жөндөмүн өнүктүрөт.
Мамлекеттик башкарууда да санариптик технологиялар кеңири колдонулууда. Бул кагаз жүгүртүүнү азайтып, мамлекеттик кызматтардын ачык-айкын болушуна жана коррупциялык тобокелдиктердин кыскарышына жардам берет.
IT тармагына салынган инвестиция мамлекетке кандай пайда алып келет?
– «Мектеп 21» узак мөөнөттүү келечекте мамлекетке кандай экономикалык кайтарым бере алат?
– Эгер долбоор сапаттуу ишке ашса, анын экономикалык пайдасы чоң болот. Бул мектептен дүйнөлүк деңгээлдеги стартаптарды түзгөн адистер чыкса, Кыргызстанга инвестиция көбөйөт.
Индия мунун эң жакшы мисалы. Ал дүйнөдөгү эң ири IT адистерин даярдаган өлкөлөрдүн бири болуп калды. Бүгүн Microsoft, Google сыяктуу компанияларда миңдеген индиялык адистер эмгектенет.
Кыргызстан дагы ушундай жол менен өнүксө, жаңы компаниялар түзүлүп, жумуш орундар көбөйөт, бюджетке салыктар түшүп, өлкөнүн экономикасы чыңдалат.
Күчтүү кадрлар – санариптик экономиканын негизги капиталы
– IT адистеринин көбөйүшү өлкөнүн санариптик өнүгүшүнө кандай таасир этет?
– IT адистеринин саны көбөйгөн сайын мамлекеттик кызматтар дагы жеткиликтүү болуп, жарандардын жашоосу жеңилдейт. Онлайн кызмат көрсөтүүлөр өнүгүп, туристтерге жана инвесторлорго дагы ыңгайлуу шарт түзүлөт.
Руанда акыркы жылдары билим берүү менен санариптик технологияларга инвестиция салып, экономикасын өнүктүрүүгө жетишти. Кыргызстан дагы билимге, өзгөчө IT кадрларын даярдоого артыкчылык бериши керек.
Күчтүү кадрлар – мамлекеттин эң чоң байлыгы. Ошондуктан таланттуу жаштарды мамлекеттик башкарууга тартуу, билимге жана кесипкөйлүккө негизделген меритократиялык системаны чыңдоо маанилүү. Жаштарга мүмкүнчүлүк берилсе, жаңы идеялар, инновациялар жана технологиялык чечимдер жаралат. Кыргызстандын IT тармагында чоң ийгиликтерге жетерине ишенем.