Бейшенбек Абдыразаков: «Көчмөндөр оюну – улуттук эс тутумду сактаган чоң мектеп»

Дүйнөлүк көчмөндөр оюну – ат үстүндөгү спорттук мелдештердин жыйындысы гана эмес. Ал кыргыз элинин тарыхын, дүйнө таанымын, салтын жана руханий мурасын дүйнөгө тааныткан чоң маданий аянтча. Анын улуттук аң-сезимди бекемдөөдө жана атадан балага мурас өткөрүүдө орду кандай? Бул тууралуу экс-депутат Бейшенбек Абдыразаков менен маектештик.

– Бүгүн дүйнө тездик менен өзгөрүп жатканда Көчмөндөр оюнун өткөрүүнүн мааниси эмнеде?

– Азыркы ааламдашуу доорунда ар бир эл үчүн өзүнүн ким экенин сактап калуу өтө маанилүү. Дүйнөлүк көчмөндөр оюну дал ушул улуттук өзгөчөлүктү сактоонун бир жолу. Бул жөн гана спорт эмес. Бул – тарых, маданият, салт жана улуттук нарк. Ат үстүндөгү оюндар, улуттук спорт, кол өнөрчүлүк, каада-салттар аркылуу биз ата-бабаларыбыздын дүйнөсүн бүгүнкү муунга көрсөтүп жатабыз. Ошол эле учурда дүйнөгө «кыргыздар ким?» деген суроого өз тарыхыбыз, маданиятыбыз менен жооп берип жатабыз.

– Улуттук оюндарды сактоо эмне үчүн маанилүү?

– Анткени улуттук оюн – жөн гана оюн эмес, анын артында бүтүндөй тарых турат. Мисалы, көк бөрү же ат чабышты алып карасак, булардан кыргыз элинин жашоо образын, мүнөзүн, эрдигин жана дүйнө таанымын көрүүгө болот. Эгер ушундай мурастарды унутсак, убакыттын өтүшү менен өзүбүздүн тарыхыбыздан алыстай баштайбыз. Ал эми тарыхын билбеген муун өзүнүн ким экенин толук түшүнө албайт. Ошондуктан улуттук оюндарды сактоо – өткөндү сактоо эмес, өзүбүздүн ким экенибизди сактоо.

– Көчмөндөр оюну жаштардын улуттук аң-сезимине кандай таасир берет?

– Жаштар ата-бабаларынын мурасын китептен гана окубастан, аны өз көзү менен көрүп, сезиши керек. Көчмөндөр оюну дал ушундай мүмкүнчүлүк берет. Бала ат үстүндөгү оюндарды көрүп, улуттук өнөргө кызыгып, тарыхы тууралуу суроо бере баштайт. Демек, биз ага улуттук баалуулукту таңуулабай, кызыгуу аркылуу жеткиребиз. Менимче, Көчмөндөр оюну – улуттук эс тутумду сактаган чоң мектеп.

– Көчмөндөрдү дүйнө көбүнчө согуш жана жортуулдар менен байланыштырып келет. Бул түшүнүктү өзгөртүүдө оюндун ролу кандай?

– Бул абдан маанилүү маселе. Көчмөндөрдүн тарыхын согуштар менен гана чектөө туура эмес. Көчмөн цивилизациясынын өзүнүн маданияты, искусствосу, кол өнөрчүлүгү, мамлекеттик башкаруу тажрыйбасы жана терең дүйнө таанымы болгон. Көчмөндөр оюну аркылуу биз ошол мурастын башка тарабын дүйнөгө көрсөтө алабыз. Башкача айтканда, бул оюн Кыргызстанды таанытуунун да күчтүү куралы.

– Кыргызстан Көчмөндөр оюнун өткөрүү менен дүйнөгө эмнени айтышы керек?

– Биз «биздин тарыхыбыз бай» деп эле айтып тим болбошубуз керек. Аны иш жүзүндө көрсөтүшүбүз зарыл. Кыргызстан дүйнөгө өзүнүн тарыхын, маданиятын жана улуттук баалуулуктарын таанытуу үчүн чоң мүмкүнчүлүк алды. Көчмөндөр оюну өлкөнүн эл аралык аброюн көтөрүүгө да салым кошот. Бирок муну менен кошо жоопкерчилик да чоң. Биз мурастарыбызды бир иш-чарада көрсөтүп коюп эле токтоп калбашыбыз керек. Аларды изилдеп, сактап, жаштарга үйрөтүп, кийинки муунга өткөрүшүбүз зарыл.

– Демек, Көчмөндөр оюну келечекке да багытталган иш-чара экен да?

– Албетте. Көчмөндөр оюну өткөндү эскерүү үчүн гана өткөрүлбөйт. Анын эң чоң мааниси – өткөндөн күч алып, келечекке жол салуу. Биз ата-бабалардан калган мурасты кийинки муунга жеткирсек, анда тарых үзүлбөйт. Улуттун руху да, эс тутуму да сакталат. Көчмөндөр оюну өткөндүн эстелиги эмес. Ал бүгүн жашап, эртеңки муунга өтө турган улуттук мурас.