Саят Камшыгер: «Адабият – чек арасыз достуктун көпүрөсү»
Бүгүнкү күндө кыргыз-казак маданий байланыштары жаңы дем менен өнүгүүдө. Бул жараяндын башында турган көрүнүктүү адабий ишмер, акын жана котормочу, Казакстандагы кадырлуу “Алаш” сыйлыгынын ээси Саят Камшыгер менен чыгармачылык, котормо өнөрү жана адамдык баалуулуктар тууралуу маектештик.
– Саят мырза, сиз бир нече тилдеги поэзияны казак тилине оодарып, адабий байланыштарды чыңдап келесиз. Тектеш тилдердин ортосунда котормо жасоонун өзгөчөлүктөрү кандай?
– Ооба, мен акыркы жылдары бир топ котормолорду ишке ашырдым. Мисалы, кыргыз акыны Атантай Акбаровдун жана башка бир нече калемгердин ыр жыйнактарынын үстүндө иштеп жатам. Жалпысынан жыйырмага жакын кыргыз акынынын ырларын казак тилине оодарып, китеп кылып чыгардык. Бирок котормо ишинде бир топ техникалык кыйынчылыктар бар. Негизги маселе – тилдер ортосундагы адистештирилген сөздүктөрдүн жоктугу. Кээ бир сөздөрдүн маанисин тактоо үчүн кыргыз, татар же башка элдердеги досторума чалып, сураган учурларым көп болот. Тилдердин жакындыгы ишти жеңилдеткени менен, ар бир сөздүн өзүнө гана тиешелүү назик маанисин жеткирүү чоң жоопкерчиликти талап кылат.
– Эки элдин адабий кызматташтыгында дагы кандай конкреттүү долбоорлор ишке ашты?
– Биздин байланыштар абдан тереңдеп баратат. Кыргыз калемгерлеринин ырларын Казакстанда, ал эми биздин акындардын чыгармаларын Бишкекте тааныштырып келебиз. Маселен, менин эки ыр жыйнагым кыргыз тилине которулуп, Ош жана Бишкек шаарларында бет ачары өттү. Мындан тышкары, проза багытында да иш алып барып жатабыз. Кыялбек Акматов экөөбүз биргелешип, эки өлкөнүн жазуучуларынын аңгемелерин өз ара которуп, «Пандемия дүрбөлөңү» жана «Күндүн көзүн көргүм келет» аттуу китептерди жарыкка чыгардык. Алдыда дагы бир нече заманбап авторлордун эмгектерин оодаруу пландалууда.
– Сиз балдар адабиятына да өзгөчө көңүл бурат экенсиз. Бул жанрга келишиңизге эмне себеп болду?
– Бул иш балдарым кичинекей кезинде башталган. Алар бала бакчага барганда жаттай турган ырлардын сапаты мени канааттандырган жок. Мугалимдерден уруксат сурап, өзүм жазып бере баштадым. Бара-бара бул менин чыгармачылыгымдын чоң бир багытына айланды. Менин балдарга арналган ырларым 2-3-класстардын окуу китептерине кирди. Мисалы, «Ким болом?» деген китебимде 30 кесип тууралуу маалымат камтылган. Ошондой эле жаш балдар үчүн оюн түрүндөгү, интерактивдүү китептерди даярдап келем. Балдардын китепке болгон кызыгуусун арттыруу – биздин келечек үчүн өтө маанилүү.
– Поэзия сиздин жашооңузда кандай орунду ээлейт? Сизди калемгер катары эмнелер шыктандырат?
– Поэзия мен үчүн – эң ишенимдүү сырдаш жана жолдош. Жашоомдогу кубанычты да, азапты да поэзия аркылуу бөлүшөм. Мен калемдин алдында ар дайым адал болууга аракет кылам. Акын – коомдогу чындыктын жана ички маданияттын күзгүсү болушу керек. Жаш акындарга да көп изденип, ааламдашуу доорунда өз чыгармачылыгын дүйнөлүк деңгээлге чыгарууга аракет кылууну кеңеш берем.
– Жашооңузда көз карашыңызды өзгөрткөн маанилүү окуялар болдубу?
– Жакында эле эжемден күтүүсүздөн айрылып калдым. Ошол күнү эле чогуу тамактанып, күлүп-жайнап сүрөткө түшкөн элек, бир сааттан кийин эле суук кабар келди. Бул окуя мага жашоонун канчалык кыска экенин жана жаныбыздагы адамдарды баалай билүүнүн маанилүүлүгүн дагы бир ирет далилдеди. Азыр мен ар бир адам менен акыркы ирет көрүп жаткандай аярлап, сый мамиле жасоого тырышам.
– Жалпылап айтканда, маданият жана адабият адамдардын ортосундагы достукту бекемдөөдө кандай ролду ойнойт?
– Адабият менен маданият – бул эң чоң күч. Биз бири-бирибизди чыгармаларыбыз аркылуу таанып, түшүнүшүбүз керек. Майда-барат карама-каршылыктарга бөгөт коюп, орток баалуулуктарыбызды сактап калуу үчүн акын-жазуучулар кызмат кылышы зарыл. Маданият аралык алакалар канчалык бекем болсо, элдердин ортосундагы сый-урмат да ошончолук бекем болот.