Канатбек Мурзахалилов: «Мекке же Мединага сокку уруу хуситтерге пайда алып келбейт»
Сауд Аравиясы хуситтерди Меккеге чабуул жасоого айыптады, ал эми «Ансар Аллах» кыймылынын өкүлдөрү бул айыптоону четке кагышты. Исламдын ыйык жайына атайылап сокку урууну далилденген факт катары кароого болобу, мындай риторика кимге пайдалуу болушу мүмкүн жана мындан аркы эскалация эмнеси менен коркунучтуу? Бул тууралуу диний эксперт Канатбек Мурзахалилов айтып берди.
– Канатбек мырза, хуситтер чындап эле Меккеге чабуул жасагысы келген деп айтууга болобу?
– Менин көз карашымда, бул фактыны исламдын ыйык жайына атайылап кол салуу катары кабыл алууга болбойт.
Эр-Рияд Меккенин түштүгүндө учкучсуз учак шаардын чектелген аба мейкиндигине жакындап калганда кармалганын билдирди. Бирок эл аралык коомчулукка учкучсуз учактын багытын же көздөгөн максатын так аныктаган эч кандай көз карандысыз маалымат берилген эмес.
Ошондуктан мындай аяр маселеде тастыкталган фактыларды саясий интерпретациядан айырмалап билүү маанилүү.
– Эмне үчүн Меккеге кол салынышы мүмкүн деген билдирүү ушунчалык чоң мааниге ээ?
– Меккеге коркунуч жаралышы мүмкүн деген тема жалпы мусулман дүйнөсүндө чоң эмоционалдык потенциалга ээ.
Мындай риторика хуситтерге саясий жана коомдук басымды күчөтүү, ошондой эле алардын аракеттерин Ирандын кеңири күн тартиби менен байланыштырууга аракет кылуу үчүн колдонулушу мүмкүн.
Ошол эле учурда болуп жаткан окуяларды АКШ менен Израилдин ислам дүйнөсүнүн ичиндеги кагылышууларды тутандыруу үчүн алдын ала пландалган аракети деп айтууга эрте. Мындай корутундулар ырастоочу маалыматтарды талап кылат.
– Хуситтердин Мекке жана Мединага сокку уруу боюнча аң-сезимдүү чечим кабыл алуусу канчалык мүмкүн?
– Мен хуситтер Мекке же Мединага атайылап чабуул жасашы күмөн деп ойлойм.
Исламдын негизги ыйык жерлерине кол салуу кыймылдын аброюна чоң зыян келтирип, мусулман дүйнөсүнүн олуттуу бөлүгүн ага каршы бурушу мүмкүн.
Ошондуктан мындай чабуул хуситтердин өздөрүнө зыяндуу.
– Эгерде кагылышуу улана берсе, кайсы объектилер «Ансар Аллахтын» негизги максаттарына айланышы мүмкүн?
– «Ансар Аллахтын» негизги буталары Сауд Аравиясынын аскердик объектилери, мунай инфраструктурасы, транспорттук түйүндөрү жана деңиз байланыштары бойдон калышы ыктымал.
Ошол себептен мен бул окуяны исламдын ыйык жайына атайылап сокку уруу аракети катары чечмелөөгө шашылбайм.
– Сауд Аравиясы Меккеге болгон коркунучту саясий максаттарда пайдалана алабы?
– Сауд Аравиясы ислам мамлекеттеринин колдоосун бекемдөө жана Йеменге каршы катаал аракеттерди актоо үчүн Меккеге коркунуч туудурган айыптоолорду колдонушу мүмкүн.
Бул учурда диний фактор маалыматтык кампаниянын бир бөлүгү гана эмес, дипломатиялык мобилизациянын куралы болуп калышы ыктымал.
– Кайсы сценарийди эң коркунучтуу деп эсептейсиз?
– Мен эң коркунучтуу сценарий деп учкучсуз учактардын Меккеге, Мединага же башка жарандык объектилерге кокусунан тийип, анын кесепетинен адам курмандыктары болгон учурду эсептейм.
Мындай учурда конфликт тез эле диний мүнөзгө ээ болуп, жаңы мамлекеттерди жана коомдук күчтөрдү чыр-чатакка тартышы мүмкүн.
Ошондуктан азыркы кырдаалда шашылыш тыянак чыгаруудан алыс болуп, эмоционалдык билдирүүлөргө жана өз ара айыптоолорго караганда, биринчи кезекте текшерилген маалыматтарга таянуу зарыл.