Суваналиев шайлоодо: бийликке керектүү атаандаш

Өмүрбек Суваналиевдин президенттик шайлоого катышууга ниеттенгени тууралуу билдирүүсү азыркы системага ачык саясий чакырыктардын бири болду. Ал саясий талаанын кысылганын, атаандаштардын коркутулганын жана чыныгы атаандаштыктын жоктугун ачык айтты.

Бул айрыкча, көптөгөн белгилүү саясатчылар активдүү күрөштөн чыгып кеткен же бийлик менен ачык тирешүүгө баргысы келбеген шарттаа өтө маанилүү. Суваналиев азырынча талапкер катары каттала элек, бирок шайлоого барууга даярдыгы шайлоочулардын реалдуу тандоосун жаратабы деген башкы суроону коомдук талкууга коюуда.

Садыр Жапаров үчүн өз алдынча чыккан атаандаштын катышуусу коркунуч эмес, мүмкүнчүлүк болушу керек. Эгер президент коомчулуктун колдоосуна ишенсе, атаандаштык орун алган шайлоо бул колдоону ишенимдүү саясий мандатка айлантууга мүмкүндүк берет.

Суваналиев жеңишке жетишпеген учурда да, добуштун көбүрөөк бөлүгүн алуу ага оппозициялык талаанын лидерлеринин бирине айланууга шарт түзөт. Бул мамлекетке коркунуч эмес, а альтернативдик шайлоонун кадыресе жыйынтыгы. Жеңилген талапкер саясий күрөштү улантуу мүмкүнчүлүгүн сактайт.

Суваналиевдин шайлоого катышуусуна караганда, аны жасалма жол менен четтетүү  алда канча көп суроолорду жаратат. Эгерде аны каттоодон баш тартуу, сот чечими же административдик кысым аркылуу жакындатпай коюшса, шайлоо күнүнө чейин эле шайлоонун атаандаштык сапатына шек жаралат. Мындай учурда бийлик жогорку формалдуу жыйынтыкка ээ болушу мүмкүн. Бирок цифралар ишеним менен коштолбосо, аларды толук легитимдүүлүккө айландыруу кыйын.

Ошол эле учурда, Суваналиевдин катышуусу гана шайлоону адилеттүү кылбастыгын моюнга алуу керек. Бул үчүн үгүт иштеринде тең шарттар, ЖМКларга жеткиликтүүлүк, көз карандысыз байкоо, кысымдын жоктугу жана добуштарды ачык-айкын эсептөө зарыл. Бирок аны жасалма жол менен четтетүү шайлоо өнөктүгүн чыныгы шайлоонун негизги белгисинен – саясий альтернативадан ажыратат.

Ошондуктан, Суваналиевдин шайлоого катышуусу бийликтин жана өлкөнүн кызыкчылыгына жооп берген чечим болуп саналат. Андан ары жеңүүчүнү шайлоочулар өздөрү аныкташы керек.

Күчтүү бийлик атаандаштык күрөштү колдойт. Атаандаштарды четтетүү мындай күрөшкө жол бербөө жөндөмүн гана далилдейт.