Кыргызстан юань менен эсептелген облигацияларды чыгарууну пландаштырууда. «Кылым Банкы» бул иште кандай роль ойнойт?
Кыргызстан 2027-жылы юань менен эсептелген мамлекеттик облигацияларды чыгаруу мүмкүнчүлүгүн карап жатат. Бул тууралуу Улуттук банктын төрагасы Алмаз Бакетаев Bloomberg агенттигине берген маегинде билдирди.
Облигациялар Гонконгдо же Шанхайда чыгарылышы мүмкүн. Өкмөт бул маселе боюнча Oppenheimer компаниясы менен иштешип жатат, бирок азырынча акыркы чечим кабыл алына элек. Эгер бул кадам ишке ашса, өлкө жаңы карыз каражаттарын тарта алат. Белгилей кетчү нерсе, юань менен эсептелген облигацияларды чыгаруу өзүнөн өзү эле Кытай мамлекетинен карыз алууну билдирбейт; тескерисинче, бул баалуу кагаздарды сатып алган тараптар кредиторлор болуп калышат.
"Кылым Банкынын" эл аралык сунуштоолордо кандай роль ойношу мүмкүн экендиги тууралуу суроо жаралууда. Банкты түзүү чечими 2024-жылдын декабрь айында кабыл алынып, анын баштапкы уставдык капиталы бир миллиард сом деп белгиленген. 2026-жылдын май айында Жогорку Кеңештин тиешелүү комитети мамлекеттик бюджеттен кошумча 2 миллиард сом бөлүүнү жактырган.
Банктын баалуу кагаздар рыногундагы функциялары ал түзүлгөн учурда эле аныкталган: булар — эсептешүүлөрдү жана клирингди жүргүзүү, ошондой эле баалуу кагаздарды сактоо жана алардын эсебин жүргүзүү. Кийинчерээк Финансы министрлигинин өкүлү бул банкты эл аралык рынокто баалуу кагаздарды жайгаштыруу үчүн колдонуу пландары бар экенин да белгилеген. Бирок банктын юань менен эсептелген баалуу кагаздарды чыгаруу ишине катышкандыгы азырынча расмий түрдө ырастала элек.
2026-жылдын август айында банктагы мамлекеттин акционердик укуктарын ишке ашыруу ыйгарым укугу Финансы министрлигинен Президенттин иштерин башкаруу башкармалыгына өткөрүлүп берилди. Банк мамлекеттик менчик бойдон калды, бирок акционердик укуктарды жүзөгө ашыруу милдети башка мекемеге өттү.
Бул чечим, тышкы карыз алуу пландары бар-жогуна карабастан, түшүндүрмөнү талап кылат. Президенттин иш башкармалыгы буга чейин эле ири курулуш долбоорлоруна жооптуу, мисалы, Экономика министрлигинин тизмесине ылайык, ага "Бишкек Арена" стадионун, көп функционалдуу соода комплексин жана бир нече административдик имараттарды куруу милдети жүктөлгөн. Эми буларга кошуп, ага банктын акционери катары иш алып баруу ыйгарым укугу да берилди.
Эмне үчүн банк дал ушул Президенттин иш башкармалыгынын карамагына өткөрүлдү? Ал чет өлкөлөрдө мамлекеттик облигацияларды жайгаштырууга катышабы жана кандай шарттарда? Бюджеттик каражаттардын пайдаланылышы тууралуу кантип отчет берет? "Натыйжалуулукту жогорулатуу" деген жүйө бул суроолорго жооп боло албайт. Бийлик банктын өткөрүлүшүнүн себептерин түшүндүрүп, анын конкреттүү максаттарын тактап, коомчулукка отчет берүүнүн ачык тартибин белгилеши керек.