Ата-энелер балдарын кантип онлайн коопсуздукка үйрөтө алат? Адистин кеңеши

Заманбап дүйнөдө интернет жана санариптик технологиялар ар бир үйгө, ар бир балага чейин жетип, алардын жашоосунун ажырагыс бөлүгүнө айланды. Мектепте окуу, достор менен байланышуу, оюн ойноо же видео көрүү — булардын бардыгы бүгүнкү күндө онлайн чөйрөдө жүрөт. Бирок, интернет менен кошо киберкоопсуздук маселеси, балдардын коопсуздугу, жана зыяндуу контентке кабылуу коркунучу да жаралууда.

Кыргызстандын Ички иштер министрлигинин Кылмыш иликтөө башкы башкармалыгынын кызматкери Айдана Каныбекова ата-энелер балдарын кантип онлайн коопсуздукка үйрөтө алары тууралуу айтып берип, бир катар кеп-кеңештер менен бөлүштү.

1. Ачык жана ишенимдүү мамиле түзүү

• Балдар интернетте эмне көрүп, ким менен сүйлөшүп жатканы тууралуу ата-эне менен ачык сүйлөшө алышы керек.
• "Ката кетирсең же корксоң, мен сени урушпайм, жардам берем" деген ишенимди түзүү маанилүү.

 2. Эрежелерди чогуу коюу

• Интернетти колдонуу убактысын жана максатын чектеңиз.
• Кайсы сайттарга кирүүгө болорун жана болбой турганын бирге тактаңыз.

 3. Купуя маалымат эмне экенин түшүндүрүү

• Балдарга үй-бүлөлүк дарек, телефон номери, сырсөз, сүрөттөр ж.б. жеке маалыматтарды бөлүшпөш керектигин үйрөтүңүз.
• "Эгер бирөө мындай маалыматты сураса – чоң кишиге дароо айт" деген адатты калыптандырыңыз.

 4. Шектүү онлайн жүрүм-турумду таанууга үйрөтүү

• Эгер кимдир бирөө жаман сүйлөсө, коркутса, же сырдуу сунуш кылса – бул туура эмес экенин түшүндүрүңүз.
• "Чоочундар менен интернеттен да сүйлөшпө" деген эрежени бекемдеңиз.

 5. Коопсуздук орнотууларын колдонуу

• Телефон, планшет жана компьютерде ата-энелик көзөмөл (parental control) функцияларын иштетип коюңуз.
• YouTube Kids сыяктуу коопсуз платформа тандаңыз.

 6. Баланын жашына ылайык контентти камсыздоо

• Жашка ылайык оюндарды, видеолорду жана колдонмолорду тандаңыз.
• App Store же Google Play'ден "жашка ылайык" белгиси бар контенттерди тандасаңыз болот.

7. Онлайн коопсуздук боюнча бирге үйрөнүү

• Коопсуз интернетти колдонуу боюнча видеолорду же оюн түрүндөгү колдонмолорду бирге карагыла.
• Мисалы: "Be Internet Awesome" (Google тарабынан жасалган оюн), же "CyberSmart".

 8. Мисал болуңуз

• Эгер ата-эне өзү интернетти туура колдонсо (убактылуу чектөө, жаман контенттен алыс болуу ж.б.), бала да ошого көнүп калат.
• "Сен да интернетте кандай жүрсөң, мен да ошондой жүрөм" деген мамиле натыйжалуу.