Өмүрдүн эң маанилүү маеги. Бедрос Киркоров: Кесип – бул жашоону толук бойдон ээлебейт, ал анын бир бөлүгү гана
Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмер, Чыңгыз Айтматов атындагы Ысык-Көл форумунун жана Эл аралык элдик дипломатия ассоциациясынын вице-президенти Ассоль Молдокматованын «Дүйнө лидерлери» автордук рубрикасы
Бүгүнкү чыгарылыштын каарманы – Россия Федерациясынын эл артисти, Россия Федерациясынын эмгек сиңирген артисти, «Мекенине сиңирген эмгеги үчүн» орденинин II даражадагы медалынын ээси, сахнага алтымыш жылдан ашык өмүрүн арнаган көрүнүктүү эстрада ырчысы Бедрос Киркоров.
2-июнда ал 93 жашка чыкмак. Узак чыгармачыл өмүрүндө ал Советтер Союзунун мыкты оркестрлери менен кызматташып, орус, болгар жана италия тилдеринде ырдап, жогорку мамлекеттик сыйлыктарга татыган. Бирок ал наамдарды эмес, үй-бүлөсүн, жакындарынын сүйүүсүн жана азыр Россиядан тышкары да таанымал болгон уулун эң баалуу жетишкендиктери деп атачу.
2025-жылдын 18-мартында Бедрос Филиппович дүйнөдөн кайтты. Бул окуяга аз калганда ал акыркы маегин берип, анда сахна жөнүндө эмес, өткөн жолу, кесибине берилгендиги, үй-бүлөсү, тагдырга ыраазычылыгы жана жылдар өткөн сайын мааниси айкын билинген баалуулуктар жөнүндө сөз кылган.
Атасынын туулган күнүндө Филипп Киркоров миллиондогон адамдардын жүрөгүн козгогон сөздөрдү жазды:
«Жайды бул майрамсыз биринчи жолу тосуп жатам. боштук. кайгы. Оору. Ата…»
Бул кыска сөз тизмеги артист катары гана эмес, укмуштуудай интеллектуалдуу, боорукер жана нурдуу адам катары да урматталган адамды эске салды.
Бүгүн мен жарыялачу маек эл аралык долбоордо иштеп жатканымда Москвада алынган. Ошол күнү биз театр, маданият, үй-бүлө, тарбия, тандоо, убакыт жана адамдык кадыр-барк жөнүндө сүйлөшкөнбүз. Жылдар өткөн сайын бул сүйлөшүү таптакыр башка мааниге ээ болду. Бүгүн анда узун өмүр сүрүп, кесибине сый-урмат, жакындарына чын ыкластуу сүйүү жана ар бир өткөн күнгө ыраазы болуу сейрек жөндөмүн сактап калган адамдын тынч үнү угулат.
– Бедрос Филиппович, адам узак өмүр сүргөндө, аны жылдар менен эмес, жолуккан адамдар менен өлчөй баштайт. Сиздин башкы устаттарыңыз кимдер болду?
– Ата-энем болсо керек. Адам эң маанилүү нерселердин баарын үй-бүлөдөн алат. Эң мыкты окуу жайларды бүтүрсөң, улуу адамдар менен жолуксаң, дүйнөнү кыдырсаң да, эгер бала кезиңде улууларды сыйлап, эмгекти баалап, өз иштериңе жооп берүүнү үйрөнбөсөң, кийин муну толтуруу өтө кыйын. Ата-энем жөнөкөй адамдар болчу, бирок алар мени абийирдүү жашоого үйрөтүшкөн. Кийинчерээк тагдыр мени көрүнүктүү артисттер, музыканттар, режиссёрлор менен жолуктурган. Ар биринен бир нерсе үйрөнгөм, бирок башкы насаатчым өмүрдүн өзү бойдон калды.
– Узак өмүрүңүздө көп жөндөмдүүлүктөрүңүздү ачтыңыз. Бирок сизге чыныгы ачылыш болгон кайсы бир талант бар беле?
– Мен эч качан таланттарым менен сыймыктанган эмесмин. Ар дайым ар кандай талантты Кудайдын белеги деп эсептеп, аны менен текеберденбей, ыраазычылык билдирүү керек деп ойлогом. Мага эң таң калыштуусу айыктыруу жөндөмүм болду. Аскерде кызмат өтөп жүргөндө аттан оор кулап, катуу жаракат алдым. Эң мыкты дарыгерлер бутума тургузууга көп аракет кылышты, бирок жеңилдик болгон жок. Ошондо, айлам кеткендиктен, өзүмө массаж жасай баштадым. Колдорум кайсы жерди катуу басуу керектигин, кайсы жерге жай тийүү жетиштүү экенин өзү эле айтып тургандай болду. Акырындык менен оору кетип, күтүлбөгөн жерден жакшы болуп кеттим. Кийинчерээк бир нече жолу жакындарыма жана досторума жардам берүүгө жетиштим. Мен муну эч качан өзүмдүн эмгегим деп эсептеген эмесмин. Эгер Кудай адамга кандайдыр бир белек берсе, анда аны өзүмчүл максатта эмес, башка адамдардын жашоосун жеңилдетүү үчүн колдонуу керек. Анан үй-бүлөдө кимдин бир жери ооруса жардам берчүмүн: өзгөчө күч жумшабай, колдорум менен эле баш ооруну, суук тийүүнү кетирип, алда канча олуттуу азаптарды жеңилдетчүмүн.
– Сиздин чыгармачыл өмүр баяныңыз өзүнчө китепке татыктуу. Азыркы учурда сизди биринчи кезекте Филипп Киркоровдун атасы деп атап койгондору өкүнүчтүү эмеспи?
– Эч кандай өкүнүчтүү эмес. Ар бир ата-эне үчүн баласы өзүнөн ашып түшкөнүн көрүүдөн өткөн чоң кубаныч жок. Мен ар дайым жылмайып айтам: ооба, мен Филипп Киркоровдун атасымын жана бул үчүн абдан сыймыктанам. Ал бардыгына өз эмгеги менен жетти. Гнесинкага тапшырып жатканда, мен эч кимге чалган эмесмин жана эч нерсе суранган эмесмин. Ал жетишкен бардык нерсе – бул анын мүнөзүнүн, чыдамкайлыгынын жана зор эмгекчилдигинин натыйжасы. Аны кыялынан баш тартууга үгүттөп, баары бир эч нерсе чыкпайт дешкен адамдар болгон. Бирок ал эч кимди укпады. Мен анын кантип чоңойгонун, шектенүүлөрдү кантип жеңгенди үйрөнгөнүн көрдүм жана ичимден ар дайым сезчүмүн: анын өз тагдыры бар. Ошондуктан, бүгүнкү күндө адамдар анын ысымын сый менен аташканда, бул мен үчүн эң чоң аталык сыйлык. Анан мойнума алам, ага Филипп Бедросович деп кайрылышканда, өзгөчө жагымдуу болот. Мындай учурларда мен жашоомдун бир бөлүгү да анда жашап жатканын түшүнөм.
– Адамдар айтат, жаш курак – бул жан дүйнөнүн абалы. Сизди карап курагыңызга ишенүү кыйын. Адамга жашоого болгон даамды жоготпоого эмне жардам берет?
– Менимче, баары ар бир жаңы күнгө болгон ички мамиледен башталат. Адам ойгондо ыраазычылык билдиргенди, күнгө, жолугушууларга, ишке, жакындарына кубанганды билгенде, ал жаш бойдон калат. Карылык жылдар кошулганда эмес, жашоого болгон кызыгуу жоголгондо келет. Мен ар дайым ден соолукту гана эмес, жан дүйнөнү да сактоого аракет кылдым – кек сактабоо, көрө албастык кылбоо, жаман ойлордун жүрөккө уялашына жол бербөө. Ошондой эле өз денеңди сыйлоо керек, анткени ал бизге бир эле жолу берилген. Жөнөкөй нерселер – жаңы тамак, кыймыл, жакшы ойлор, үй-бүлөгө болгон сүйүү – убакыттын өтүшү менен узак жашоонун ар кандай сырларынан алда канча маанилүү болуп чыгат.
– Сиз узак жана бай жашоо жашадыңыз. Бүгүн да жүрөгүңүздү эмне тез соктуруп, эмнеге дагы деле чын дилиңизден кубанасыз?
– Мага жашоонун өзү дагы деле кызык. Балким, бул эң чоң бакыт – дүйнөгө болгон кызыгууну жоготпоо. Мен китеп окууну улантып жатам, жаңылыктарга кызыгам, заманбап технологияларды ырахаттануу менен өздөштүрүп жатам, берүүлөрдү көрүп, жаңы нерселерди билем. Адам айланасында эмне болуп жатканын түшүнгүсү келгенде, ал жан дүйнөсүндө жаш бойдон калат.
Албетте, жаш курак өз эрежелерин таңуулайт. Кээде таякка таянып, жайыраак басууга, көбүрөөк эс алууга туура келет. Бирок бул жашоону токтотууга шылтоо эмес. Эгер күн чыкса, сыртка чыгып, таза абаны дем алгым, баскым келет, кээде музыканын коштоосунда бир нече бий кыймылдарын жасайм. Кимдир бирөө үчүн эмес – өзүм үчүн, жашоонун кубанычын сезүү үчүн. Анан мен эч качан бузбаган бир салтым бар: уулумдун туулган күнүндө сөзсүз ырдайм. Мен үчүн бул жөн гана ыр эмес, эң жакындарыма болгон сүйүүмдү дагы бир жолу билдирүүгө мүмкүнчүлүк.
– Сиздин жашооңузда көптөгөн көрүнүктүү инсандар болгон. Алардын арасында Алла Пугачёва өзгөчө орунду ээлеген. Анын кайсы сапатын өзгөчө баалагансыз?
– Чынчылдыгын. Бул сапат талантка караганда алда канча сейрек кездешет. Ал эч качан ыңгайлуу болууга же баарына жагуууга аракет кылган эмес. Ар дайым сезген нерсесин айтчу жана эч качан өзүн өзгөртүүгө аракеттенчү эмес. Мага дайыма атак-даңкына же жагдайларга карабастан, өзү бойдон кала билген адамдар жакыныраак болчу. Чыныгы сый-урмат дал ушул ички эркиндиктен жаралат.
– Атак-даңк баарына эле келе бербейт, ал эми өзүн ошол бойдон сактап калгандар андан да аз. Ички таянычыңызды жоготпоого эмне жардам берди?
– Балким, сахна – бул бүт өмүр эмес деген түшүнүк. Концерт аяктайт, жарык өчөт, кол чабуулар басылат, ал эми үйдө жакындарың күтүп турат. Эгерде ийгилик менен гана жашай баштасаң, бир күнү жалгыз калышың мүмкүн. Ошондуктан мен ар дайым кесип – бул жашоонун бир бөлүгү, бирок бүт өмүр эместигин эсиме тутууга аракет кылдым. Адамдарга жана өзүңө сый-урматты сактап калуу алда канча маанилүү.
– Миллиондогон адамдар үчүн Филипп Киркоров эң белгилүү артисттердин бири. Ал эми сиз аны биринчи кезекте кандай адам жана уул катары көрөсүз?
– Биринчи кезекте боорукер адам катары. Албетте, ар бир ата баласынын ийгилиги менен сыймыктанат, бирок мени ар дайым башка нерсе көбүрөөк кубантчу. Ал жоопкерчиликтүү, өз алдынча болуп чоңойду, улууларды сыйлачу, эч качан олуттуу көйгөйлөрдү жаратчу эмес. Мен эч качан жылдызды тарбиялоону кыялданган эмесмин. Мен ал адептүү адам болуп чоңойсун деп кааладым. Эгер адам эмгекте билсе, калганы баары келет.
– Жакында Филипп кичинекей кезинде катуу ооруп калганын жакында эстедиңиз. Эмне үчүн бул окуя жылдар өткөндөн кийин да ушунчалык көп эмоцияны жаратты деп ойлойсуз?
– Анткени унутулгус сыноолор болот. Бала ооруганда, анын жакшы болушу үчүн мүмкүн болгон нерсенин баарын берүүгө даярсың. Адам тагдыр алдында канчалык алсыз экенин ошондой учурда өзгөчө курч түшүнөсүң. Ошол эле маалда, кыйынчылык учурунда жаныңда болгон адамдарды чындап баалай баштайсың. Колдоо, жакшы сөз, сунган кол кээде дарылардан да көп нерсени билдирет.
– Сиздин жашооңузда сахна, таануу, ийгилик болгон. Бирок бүгүн сиздин жаныңызда неберелериңиз чоңоюп жатат. Алар үчүн кандай чоң ата болгуңуз келет? Аларга эң негизгиси эмнени өткөрүп берүүгө аракет кыласыз?
– Алар биринчи кезекте жакшы адамдардан болуп чоңоюшун каалайм. Калганы убакыттын өтүшү менен келет. Кесипти тандаса болот, билим алса болот, ийгиликке жетишсе болот. Ал эми ата-энени сыйлоо, үй-бүлөнү сүйүү, адептүүлүк жана боорукердик үйдө жаралат. Балдар биздин сөздөрүбүздөн эмес, иштерибизден көп нерсени үйрөнүшөт. Ошондуктан, алар адамдарга чынчыл мамиленин үлгүсүн көрүп, ыраазы болууга, өз тукумун баалоого жана өз тамырларын эч качан унутпоого тийиш. Эгер адам бул сапаттарды сактап калса, анда ал жашоону татыктуу жашайт.
– Сахнаны, сыйлыктарды, атак-даңкты алып салсаң, адамда улгайган куракка келгенде эмне калат?
– Жасаган иштериң. Жылдар өткөн сайын адамдар концерттерди да, наамдарды да эстебей турганын түшүнөсүң. Алар сенин аларга кандай мамиле кылганыңды эстешет. Сен абдан жаркын жашоо өткөрсөң да, эгер жаныңда сени жылуулук менен эстегендер калбаса, анда эң башкы нерсени жасабагансың.
– Жаш өткөн сайын адам убакыттын өтүшүн башкача сезе баштайт. Ал сизге жеке өзүңүзгө эмнени ачты?
– Убакыт жашоодогу бардык ашыкча нерселерди акырындык менен алып таштайт. Бир кезде абдан маанилүү көрүнгөн нерселер – атак, ийгилик, талаш-тартыштар, бир нерсени далилдөө каалоосу – бир күнү маанисин жоготот. Адамдар, жолугушуулар жана иштер гана калат.
Жашоону өткөргөн жылдары менен да, концерттердин саны менен да өлчөө мүмкүн эмес экенин түшүндүм. Ал сен канчалык жакшылык кылганың, жакындарыңа канчалык сүйүү бергениң жана башка адамдардын жүрөгүндө канчалык жарык эскерүүлөрдү калтырганың менен өлчөнөт. Балким, дал ушунда адам өмүрүнүн чыныгы баалуулугу жатат.
– Тагдыр сизге дагы бир жолу өмүр сүрүү мүмкүнчүлүгүн берсе, эмнени өзгөртпөй калтырат элеңиз?
– Музыкага, үй-бүлөгө болгон сүйүүмдү жана адамдарга болгон сый-урматымды. Калган нерсени баштан өткөрсө, сатып алса же жоготсо болот. Бирок адам сүйүү, боорукердик жана ыраазычылык билдирүү жөндөмүн сактап кала алса, анын туура жашаганынын белгиси ушул.
– Азыр көптөр жаш курактан коркушат, баарын жасап бүтүрүүгө шашылышат, бакыттын сырын издешет. Мындай адамдарга эмне дейт элеңиз?
– Менин оюмча, адам жашоосун өтө көп учурда эч нерсеге арзыбаган нерселерге коротот. Биз бир нече жылдан кийин эстей албай турган нерселерге тынчсызданабыз, ал эми чындап баалуу нерселерди байкабайбыз. Ал эми бакыт эч качан алыс жерге жашынбайт – ал эң жөнөкөй нерселерде жашайт: эртең менен ойгонуу, жакындарынын жылмаюусун көрүү, балдарыңды кучактоо, үй-бүлөң менен бир дасторконго чогулуу.
Бүгүн өмүрдү кантип узартуу, ден соолукту сактоо же ийгиликке жетүү боюнча миңдеген кеңештерди тапса болот. Бирок эч бир китеп адамга күн сайын жашаганына ыраазы болууну үйрөтө албайт. Жүрөктө сүйүү, боорукердик жана аларды башкалар менен бөлүшүү каалоосу жашап турганча, адам чындыгында жаш бойдон калат.
Ал эми үйдө ыр жаңырып, дасторконго үй-бүлө чогулуп, жашоого себеп болгон адамдар бар болсо жана аларга жакшы сөздөрдү айтууга мүмкүнчүлүк табылса, демек, ал адам бактылуу. Калганы келип кетет. Ал эми сүйүү, үй-бүлө жана жашоого ыраазычылык – бул биз менен түбөлүккө кала турган баалуулуктар.
– Акыркы суроо. Сизди артыңыздан эскере турган адамдарга эмне калтыргыңыз келет?
– Адамдар мени артист катары эмес, адам катары эстесе деп тилейт элем. Анткени сахна качандыр бир кезде бүтөт. Ал эми адамдык жылуулук, эгер сен аны башкаларга бере алсаң, ар кандай даңктан алда канча узак жашайт.
– Бедрос Филиппович, чынчылдыгыңыз, акылмандыгыңыз жана бул терең маек үчүн рахмат. Жашоо, үй-бүлө, искусство жана убакыт жөнүндөгү ойлоруңузду угуу мен үчүн абдан баалуу болду.
– Сага да рахмат, Ассоль. Ушундай суроолорго жооп берүү мага абдан жакты. Сүйгөн адамдарыңарды аягыла жана эч качан жакшылыкка ишенүүдөн жазбагыла.