Бир гана жабдуулар эмес: “Эл-Ди-Эс Черитиз” Кыргызстанда ымыркайларга жардам берүү системасын кантип өзгөртүүдө

Неонатологияда баланын жашап кетишин алгачкы мүнөттөр чечет. Бирок бул мүнөттөрдү натыйжалуу пайдалануучу системаны түзүү көп жылдарды талап кылат. Кыргызстанда "Эл-Ди-Эс Черитиз" фондунун иштөө тарыхы кайрымдуулук техниканы өткөрүп берүү менен эле чектелбей, саламаттыкты сактоого узак мөөнөттүү инвестицияга айланышы мүмкүн экенин көрсөтөт.

"Эл-Ди-Эс Черитиз" долбоорлору Кыргызстанда 2004-жылдан баштап ишке ашырыла баштаган, ал эми 2018-жылы фонд расмий катталган. Эң узакка созулган багыттарынын бири Кыргызстандын неонатологдор ассоциациясы менен кызматташуу болуп, ал 2009-жылы башталган. Бул ымыркайларды алгачкы реанимациялоону, баланы багууну жана төрөт учурунда аялдар үчүн шашылыш жардамды камтыган.

Бул моделдин негизги өзгөчөлүгү үч элементти бириктирүү болуп саналат: жабдуу, практикалык окутуу жана кийинки билимди өткөрүп берүү. Аппараттын өзү эле баланы сактап калууга кепилдик бербейт. Медициналык кызматкер баланын абалын тез баалап, техниканы туура туташтырып, команда менен биргеликте аракеттениши керек. Ошондуктан, фонд акырындык менен бир жолку тренингдерден жергиликтүү окутуучуларды жана улуттук тренерлерди даярдоого басым жасады.

2023-жылы жаңы төрөлгөндөрдү реанимациялоо боюнча сегиз тренер кайрадан даярдалды. Окутуу 850 дарыгерди, медайымды, акушерканы жана студентти камтыды, ал эми адистер беш аймактагы 31 төрөт үйүнө барышты. Медициналык мекемелерге 150 окуу китеби, Эне жана баланы коргоо улуттук борборуна төрт инкубатор, төрт монитор жана 15 пульсоксиметр тапшырылды.

2024-жылы программанын географиясы жана техникалык базасы кеңейтилди. Төрөт үйлөрү жана перинаталдык борборлор 20 СИПАП аппараты жана 35 пульсоксиметр алышты. Фонддун маалыматы боюнча, бул жабдуулар менен камсыздалган мекемелер жыл сайын 38 миңден ашык ымыркайга жардам көрсөтүшөт. 100дөн ашык дарыгер жана неонаталдык медайымдар, ошондой эле 11 медициналык жогорку окуу жайларынын жана колледждердин 145 окутуучусу билим берүү программаларынан өтүштү.

2025–2026-жылдары “Эл-Ди-Эс Черитиз” Бабл-СИПАП аппараттары менен иштөө жана алгачкы реанимация көндүмдөрү боюнча медиктерди окутууну улантты. Тренингдер Бишкек, Ош, Жалал-Абад жана Манаста өттү. Алгач адистер практикалык көндүмдөрүн бекемдеп, андан соң кесиптештери үчүн окутуу методикасын өздөштүрүштү. Каскаддык система ири борборлордон райондук төрөт үйлөрүнө билимди жайылтууга мүмкүндүк берет жана программанын чет элдик эксперттердин тез-тез келишинен көз карандылыгын азайтат.

Неонатология саламаттыкты сактоонун кеңири колдоо системасынын бир бөлүгү болуп калды. Бишкек шаардык тез жардам ооруканасында фонд көз жаракаттары бөлүмүн хирургиялык микроскоп, факоэмульсификатор жана автоклав менен жабдыды. Мекеме Бишкек жана Чүй облусунун бир бөлүгүнөн келген бейтаптарды тейлейт. Бөлүмдө жыл сайын 2,5 миңге жакын операция жасалат.

Фонд ошондой эле Каракол, Ош, Баткен, Жалал-Абад жана Чүй облусунун ооруканаларына жардам берип, пандемия учурунда медиктерге жеке коргонуу каражаттарын тапшырган.

Бул иштин негизги жыйынтыгы жөн гана берилген аппараттардын санында эмес. Өлкөдө акырындык менен башкаларды окутууга, жабдууларды колдонууну контролдоого жана жардамдын бирдиктүү стандарттарын сактоого жөндөмдүү адистердин кесиптик тармагы түзүлүүдө.

Ошол эле учурда, ачык жарыяланган материалдарда ымыркайлардын өлүмүнүн динамикасын, берилген техниканын иштөө абалын жана ар бир мекеменин бир нече жыл ичиндеги жыйынтыктарын чагылдырган бирдиктүү көз карандысыз изилдөө азырынча жок. Натыйжалуулукту толук баалоо үчүн Саламаттыкты сактоо министрлигинин салыштырмалуу статистикасы талап кылынат. Бирок буга чейин жарыяланган маалыматтар көрсөткөндөй: фонд бир жолку кайрымдуулук жардамдан саламаттыкты сактоо системасын жалпысынан бекемдөөчү моделге өткөн.