Кубан Чороев: Мамлекеттик криптобиржанын ачылышы Кыргызстандын мезгилдин агымынан калбоого умтулганын билдирет
2025-жылдын 24-январында Кыргызстанда биринчи Coin National Exchange криптобиржасы ачылды. Анын жалгыз ээси болуп Финансы министрлиги эсептелинет, компания ачык акционердик коом катары катталган жана Юстиция министрлигинен каттоодон өткөн. Аны ишке киргизүүгө бюджеттен 100 миллион сом бөлүндү. Бул Кыргызстан үчүн эмнени билдирет? Мамлекет үчүн канчалык пайдалуу? Бул экономикалык өнүгүүгө кандай жардам берет? Деги эле өлкөдө криптоиндустриянын келечеги кандай – бул тууралуу Караван-Инфонун эксперти, көз карандысыз экономикалык талдоочу Кубан Чороев менен болгон маекте.
– Кыргыз Республикасында биринчи мамлекеттик криптобиржа ачылды. Бул Кыргызстан үчүн эмнени билдирет?
– Биринчиден, бул каржы тармагын өнүктүрүүнүн жаңы этабы. Мамлекеттик криптовалюта биржасынын ачылышы Кыргызстандын заман агымынан артта калбай, заманбап каржы технологияларын өнүктүрүүгө умтулуусун айгинелейт.
Экинчиси инвестиция тартуу. Криптовалюта биржалары өлкөгө чет элдик инвестицияны тарта алат, бул экономиканын өнүгүшүнө оң таасирин тийгизет.
Үчүнчүдөн, жаңы жумуш орундарын түзүү. Криптоиндустриясын өнүктүрүү жаңы жумуш орундарын түзүүгө жардам берет, бул өлкөнүн экономикасы үчүн да маанилүү.
Төртүнчүдөн – калктын финансылык сабаттуулугун жогорулатуу. Криптовалюталар менен иштөө белгилүү бир билимди талап кылат, андыктан криптобиржаларды өнүктүрүү калктын финансылык сабаттуулугун жогорулатууга жардам берет.
Бешинчиден, көмүскө экономикага каршы күрөш. Криптовалюта рыногун мамлекеттик жөнгө салуу көмүскө экономиканын үлүшүн азайтууга жардам берет.
– Башка өлкөлөрдө мамлекеттик алмашуулар барбы жана бул тажрыйба канчалык ийгиликтүү?
– Кээ бир өлкөлөрдө буга чейин мамлекеттик же квазимамлекеттик криптобиржалар бар, бирок пайдасы тууралуу бир жактуу айтууга болбойт, анткени алардын иш тажрыйбасы азырынча анчалык ийгиликтүү боло элек.
– Мамлекеттик жана жеке криптобиржасынын ортосунда кандай айырма бар?
- Мамлекеттик криптобиржасынын жекеден айырмасы, ал мамлекеттин көзөмөлүндө болуп, анын мыйзамдарына ылайык иш алып барат.
– Криптовалюта кандай иштейт?
– Криптобиржа – бул колдонуучуларга криптовалюталарды сатып алууга, сатууга жана алмаштыртырууга мүмкүнчүлүк берген платформа.
– Кыргызстанда буга чейин криптобиржа ачууга 144 лицензия берилген. Рынок чындап эле өнүккөнбү? Мынчалык көп адистерди кайдан алабыз?
– Бул рынок чындап өнүгүп жатканынан кабар берет, бирок азырынча канчалык өнүккөнүн жана өлкөдө ушунча адистер кайдан келгенин айтуу кыйын. Көптөгөн адистер лицензия алгандан кийин окуудан өтүшү мүмкүн.
– Криптобиржада иштөө үчүн бир жерде окуу керекпи?
– Учурда Кыргызстанда криптобиржаларда иштечү адистерди даярдай турган атайын окуу жайлары жок. Бирок тармак өнүгүү жолуна түшсө, балким, келечекте мындай программалар пайда болот.
– Катардагы жаран криптосоодасына катыша алабы?
– Жөнөкөй жарандар криптосоодасына катыша алышат, бирок бул үчүн белгилүү бир билимге жана көндүмгө ээ болуу, ошондой эле криптовалюталар рыногунун туруксуздугуна байланышкан тобокелдиктерге даяр болуу керек.
– Биздин өлкөдө криптоиндустриясынын келечеги кандай?
– Кыргызстандагы криптоиндустриясынын келечегин бир жактуу баалоо дагы эле кыйын. Бир жагынан мамлекет, инвесторлор тарабынан кызыкчылык бар болсо, экинчи жагынан инфраструктураны өнүктүрүү, адистерди даярдоо керек.
– 2025-жылы крипторыногун кандай волатилдүүлүк күтүүдө?
– 2025-жылы крипторыногунун волатилдүүлүгүн алдын ала айтуу кыйын, анткени ал көптөгөн факторлордон көз каранды, мисалы, жаңылыктар, жөнгө салуу, инвесторлордун маанайы жана башкалар.
– Жеке жактарга криптобиржада кандай операциялар жеткиликтүү?
– Криптобиржаларындагы жеке адамдар, адатта, криптовалюталарды сатып алуу, сатуу жана алмаштыруу боюнча транзакцияларга мүмкүнчүлүк алышат.
– Акчо топтоо үчүн компьютерге локалдык сактагычты сатып алуу жакшыбы же онлайн капчыкты ачуу керекпи?
– Локалдык сактагыч менен онлайн капчыкты тандоо сиздин муктаждыктарыңызга жана каалоолоруңузга жараша болот. Ачкычтар сиздин компьютериңизде сакталгандыктан, локалдык сактагыч коопсузураак деп эсептелет, бирок ал белгилүү бир техникалык көндүмдөрдү талап кылат. Онлайн капчык колдонууга ыңгайлуу, бирок коопсуздугу азыраак, анткени ачкычтар компаниянын серверинде сакталат.