Бийлик менен каршылашууга эмес, мамлекет үчүн: Кыргызстанга оппозиция эмне үчүн керек. I бөлүм
Акыркы жумада кыргызстандык маалымат мейкиндигинде учурдагы бийликке, президент Садыр Жапаровдун жана анын айланасындагылардын дарегине катуу сын айткан адамдар активдешкени байкалды. Алардын арасында “Кумтөрдүн” мурдагы сырткы башкаруучусу Тенгиз Бөлтүрүк, ишкер Сыргак Кенжебаев, эколог Самат Кушбек жана башкалар бар. Ар биринин жеке баяны, мотиви жана сын-пикири өзүнчө. Баарын бир саясий күчкө бириктирүү туура эмес болуп калат.
Эмнеге мындай добуштар барган сайын көбүрөөк угула баштады жана эмнеге бир топ катуу сын көп учурда чет өлкөлөрдөгү жарандарыбыздан чыгууда – ушул кызык болуп турат.
Коррупцияга, үй-бүлөлүк таасир же кызмат абалын кыянаттык менен пайдалануу боюнча ар кандай айыптоолор далилди талап кылат. Коомдук билдирүүлөр, канчалык бийик болсо дагы, такталган факт болуп эсептелбейт. Бирок бийликке карата айтылган ар кандай сынды мамлекетке каршы аракетке айландыруу да кооптуу.
Айрым адамдар система менен конфликттен кийин же Кыргызстандын аймагынан чыгып кеткен соң ачык айтууга өтүшөт. Бул өз алдынча ар бир конкреттүү учурга карата эч нерсени далилдебейт. Башка нерсе чочулатат. Саясий дискуссиянын байкалаарлык бөлүгү парламенттен жана партиялардан социалдык тармактарга, YouTube жана чет өлкөлүк маалымат мейкиндигине көчүүдө.
Бул кайсы бир фамилияга тийиштүү маселе эмес, бул саясий системанын өзүнүн түзүмү жөнүндөгү маселе.
Кыргызстанга радикалдуу эмес, институционалдык оппозиция керек.
Оппозиция президентке каршы чыгыш үчүн керек эмес. Ал мамлекетке керек.
Кандай гана күчтүү вертикаль болбосун, убакыттын өтүшү менен маалыматтык көбүккө айланып кетүү коркунучу бар. Жогоруда канчалык көп чечимдер топтолсо, ошончолук ал жакка чыпкаланган маалыматтардын келиши ыктымал. Район облуска, облус борборго баяндайт, ар бир деңгээлде кайсы бир нерсе такталат, жумшартылат же кооздолот. Натыйжада, кабинеттердеги көрүнүш ишкер, фермер, мугалим же жөнөкөй үй-бүлө күн сайын көргөн нерседен кыйла айырмаланышы мүмкүн.
Мындай кырдаалда көз карандысыз ЖМК, парламенттик оппозиция, саясий партиялар, жарандык коом жана эксперттер кайтарым байланыш системасы катары керек.
Адамдын оппозицияда болушунун өзү эле аны туура кылат дегенди билдирбейт. Оппозициялык саясатчылар да популизм менен алектенишет, жеке кызыкчылыктарга кызмат кылышат, саясий күрөштү жеке жаңжалдарга айлантышат. Кыргызстандын тарыхында мындай мисалдар көп.
Бирок саясий тең салмактуулуктун жоктугу башка көйгөйдү жаратат. Эгерде чечимдерди талаша турган эч ким калбай калса, каталар оңдоого кымбат жана татаал болуп калганда гана байкалышы мүмкүн.
Кыргыз Республикасынын Конституциясы саясий көп түрдүүлүктү жана көп партиялуулукту бекемдейт. 2021-жылдагы конституциялык реформадан кийин өлкө ошол эле учурда бир топ борборлоштурулган президенттик системага өткөн.
Жөнөкөй саясий мыйзам ченемдүүлүк ушундан келип чыгат. Экономика өсүп, жолдор, мектептер, аэропорттор жана ири инфраструктуралык объектилер курулганда, саясий дивиденддерди биринчи кезекте президент алат. Системалык көйгөйлөр топтолгондо, коом дагы аларды биринчи кезекте президентке багыттайт.